Nazomers taalnieuws

Illustratie Emmelien Stavast

De zomer lijkt nu echt voorbij, maar niet voor deze rubriek, want juist in de zomer zijn er een paar dingen gebeurd die niet onvermeld mogen blijven. Zoals de publicatie van een nieuwe editie van de Schrijfwijzer van Jan Renkema.

Decennialang was dit de voornaamste gids voor schrijvend Nederland en Vlaanderen, met name voor ambtenaren. De eerste editie verscheen in 1979 en sindsdien zijn er 450.000 exemplaren van verkocht. Waarom uitgeverij Boom ervoor heeft gekozen om dit boek midden in de zomer uit te brengen is mij een raadsel, want dat is bepaald niet de tijd dat je er veel aandacht voor krijgt.

Maar goed, zeven jaar na de vierde editie is nu de vijfde editie van de Schrijfwijzer verschenen, maar liefst 580 bladzijden dik (prijs € 37,50). In tien hoofdstukken beschrijft Renkema, hoogleraar tekstkwaliteit aan de Universiteit van Tilburg, wat een tekst in zijn ogen goed maakt: structuur, eenheid van stijl, begrijpelijkheid, nauwkeurigheid, bondigheid, enzovoorts. Ook gaat hij in op algemene taalkwesties: verkeerde samentrekkingen („Graag sturen wij u ons jaarverslag en folder”), problematische vervoegingen (zweefgevlogen, gezweefvliegd), kwesties met betrekking tot spelling, leestekens, het schrijven van brieven en e-mails.

Opmerkelijk is dat Renkema helemaal geen literatuur noemt – terwijl er juist op dit gebied de afgelopen jaren veel goeds is verschenen. In zijn inleiding schrijft hij dat hij alles nog eens wilde opschrijven wat hij belangrijk vindt voor het schrijven van goede teksten, „ook opdat ik het zelf niet vergeet”. Pluspunt is dat aan het boek een website is gekoppeld. Ieder exemplaar bevat een unieke code die toegang geeft tot schrijfwijzer.nl of schrijfwijzer.be. Op die sites staan oefeningen en aardige filmpjes waarin Renkema teksten analyseert.

In de vakpers verscheen tot nu toe opvallend weinig over dit invloedrijke boek – wellicht ook vanwege het tijdstip van publicatie. Wel schreef Marc van Oostendorp, hoogleraar in Leiden, een felle kritiek in een reeks stukjes in Neder-L (nederl.blogspot.nl). Zijn harde conclusie, reeds in de eerste aflevering uitgeserveerd: „Ik denk dat de Schrijfwijzer inmiddels veel te ouderwets is – dat de revisies niet geholpen hebben, dat het boek een toon aanslaat en adviezen geeft die in de afgelopen dertig jaar achterhaald zijn en dat belangrijke nieuwe vragen niet beantwoord worden. Het is bang voor de elektronische media, het is bang voor oude zeurkousen, bang om iets uit te leggen. Het is een bang boek.”

Renkema verdedigde zich kranig („Dat heet ‘vol op het orgel’ tegenwoordig? Ik speel een paar akkoorden mee”). U kunt het nalezen op Neder-L, een gratis blog met nieuwsbrief. Mensen die zijn geïnteresseerd in het Nederlands mogen die niet missen.

Nog een andere zomerse publicatie die niet onopgemerkt mag blijven: een usb-stick van uitgeverij Van Dale Lexicografie met daarop scans van tien oude Grote Van Dale’s. Het gaat om de tweede druk uit 1874 tot en met de elfde druk uit 1984 (prijs € 248, beperkt voorradig, te bestellen via zakelijk@vandale.nl of 088-700 2667). Helaas kun je die tien edities niet in één keer doorzoeken, maar slechts stuk voor stuk. Je kunt geen tekst kopiëren en je komt na een zoekopdracht niet bij een woord terecht, maar op de bladzijde waar dat trefwoord wordt behandeld. Anders gezegd: je kunt de oude Van Dale’s niet fulltext doorzoeken, je vindt per editie slechts de juiste kolom.

Ondanks deze beperkingen is dit een belangrijke collectie, want de Grote Van Dale’s behoren zonder twijfel tot de interessantste en rijkste woordenboeken in ons taalgebied. Op papier zijn die oude edities lastig te vinden en duur. De usb-stick is ook aan de prijs, maar scheelt wel ruim twee meter boekenkast.

Zo. Het najaar kan ook wat deze rubriek betreft beginnen.