Even voor achten slaat de stemming om

Hoe kon ‘Haren’ uitlopen op een veldslag? Maakten lokale bestuurders fouten? Of hebben de media de zaak aangewakkerd?

De toestand rondom het Project X feest in Haren. Bij de rellen die vanavond zijn uitgebroken zijn volgens de burgemeester in ieder geval twintig arrestaties verricht nadat de ME uitrukte voor charges. Er zijn zeker zes gewonden gevallen, waar van er twee zwaargewond zijn afgevoerd naar het ziekenhuis, aldus de politie. Foto: Peter de Krom
De toestand rondom het Project X feest in Haren. Bij de rellen die vanavond zijn uitgebroken zijn volgens de burgemeester in ieder geval twintig arrestaties verricht nadat de ME uitrukte voor charges. Er zijn zeker zes gewonden gevallen, waar van er twee zwaargewond zijn afgevoerd naar het ziekenhuis, aldus de politie. Foto: Peter de Krom

De proloog

Een meisje van vijftien uit Haren kondigt op 7 september op de sociale netwerksite Facebook aan dat ze een sweet sixteen party geeft bij haar ouders thuis. Het staat gepland voor vrijdag 21 september. Ze vinkte niet aan dat het om een privéfeestje ging. Hierdoor konden vrienden van vrienden anderen op Facebook uitnodigen. Via één vriend, die de uitnodiging direct naar zijn 500 contacten doorstuurde, worden binnen een dag 3.500 mensen uitgenodigd. Zelf blijft ze daar dan nog laconiek onder. Ze twittert: „Wordt een gezellig feestje de 21ste, maar 3.500 mensen.”

Maar een dag later, op 8 september, heeft ze het evenement verwijderd. Dan al leidt de uitnodiging een eigen leven. Er worden foto’s geshopt, YouTube-filmpjes gemaakt en op Facebook wordt opgeroepen om naar ‘Project X’ toe te komen. Die naam is een knipoog naar de film Project X (2012) waarin drie scholieren populair willen worden met een feest dat uit de hand loopt.

Op 10 september krijgt een buurtagent een tip over het verjaardagsfeestje. Burgemeester Bats hoort ervan via zijn studerende zoon in Groningen. Met de politie besluit de burgemeester de scenario’s in kaart te gaan brengen. Afgesproken wordt dat agenten de ontwikkelingen op Facebook, YouTube en Twitter nauwlettend volgen. Daar blijft het leven: „Gewoon wasted worden en iets slopen.” „Enschede en Oldenzaal zijn ook aanwezig met busjes.” „Dat wordt kotsen in de bestekla van die mensen.”

Het hele land in

Er worden op Facebook afterparty’s aangekondigd en op donderdag 13 september worden er flyers uitgedeeld in Groningen. Ook een huis-aan-huisblad schrijft erover. Vrijdag overlegt de burgemeester met de ouders. Die sturen een brief naar de buren. „Natuurlijk hopen we dat het met een sisser afloopt, maar het kan onaangenaam worden.” Als Joop.nl, de opiniesite van de VARA, de brief van de ouders op zondag deels geanonimiseerd publiceert, duiken regionale en landelijke media op het onderwerp. Trouw bericht dinsdag als eerste landelijke krant over het feest, ’s middags stuurt het ANP een bericht rond. Radio, tv en dagbladen, ook NRC Handelsblad en nrc.next, besteden er vanaf woensdag aandacht aan. Direct wordt er heel veel getwitterd op de naam van het meisje, zoveel dat het onderwerp de dagen erna trending topic wordt.

Sinds begin die week, vanaf maandag 17 september, overleggen politie en gemeente elke dag met elkaar en wordt de hoofdofficier ingelicht. Ze besluiten een noodverordening achter de hand te houden en gaan „communiceren dat er geen feest komt”. Op woensdag verschijnt de burgemeester in EenVandaag, de dagen erna in kranten en in televisiejournaals. „Er is helemaal geen feest in Haren”, zegt hij keer op keer. En de vader van het meisje valt hem in het NOS Journaal bij: „Ik wil toch echt iedereen oproepen om niet te komen.”

Op Twitter, Facebook en op radiozenders als SLAM!FM en Radio 538 blijft het feestje desondanks een populair gespreksonderwerp. Tieneridool Yellow Claw belooft in Haren te komen optreden zodra hij tienduizend volgers heeft op Twitter. Radio-DJ Daniel Lippens van SlamFM twittert dat het „vrijdag een topfeest gaat worden”.

Op woensdag 19 september is ook de hoofdofficier van justitie nauw betrokken bij het dagelijkse overleg tussen politie en gemeente. De driehoek zit in het gemeentehuis. Ze praten over informatie die ze kregen van de Duitse politie uit Hamburg. Daar verliep een vergelijkbaar ‘Facebookfeestje’ van de 16-jarige Thessa juni vorig jaar „overwegend vreedzaam”, volgens de autoriteiten daar. Er kwamen 1.600 mensen op af, elf werden gearresteerd. Twee adviezen van de Duitse politie knoopt korpschef Oscar Dros in zijn oren: reken erop dat zo’n 10 procent van de Facebookfans daadwerkelijk naar het feestje komt, en let op de hooligans.

De driehoek vraagt donderdagochtend 20 september een feestorganisator uit Groningen of hij binnen een dag een grootschalig feest kan organiseren. Dat kan hij, zegt hij aan het begin van de middag, maar ’s middags wordt dat plan alsnog afgeblazen. De veiligheid kan onvoldoende gegarandeerd worden, ook vanwege de mogelijke „aanzuigende werking”.

Het verjaardagsfeest

Op de dag van het feest, vrijdag 21 september, als 30.000 Facebookers hebben aangegeven te zullen komen naar het dorp met 9.000 inwoners, is het gezin uit Haren vertrokken. Het deel van de straat waar ze wonen wordt afgeschermd met dranghekken. Straatnaambordjes zijn verwijderd om te voorkomen dat jongeren die als trofee mee naar huis nemen. Op en rond het station geldt een alcoholverbod, en als het stormloopt, vertelt een woordvoerder vrijdagochtend, „doen we de winkels tijdens koopavond gewoon dicht”. Een bezoekersstroom zal door de politie naar een voormalig voetbalveld begeleid worden, een kwartiertje lopen van het huis.

’s Middags is van die meute nog geen sprake. Groepen studenten lopen zingend door de straten van de stationsbuurt en laten zich op de foto zetten met taarten, kaarsjes en spandoeken. Scholieren fietsen langs met feesthoedjes en toeters en joelen. De buurtbewoners lachen erom. Om half zes is het voetbalveld leeg en zijn de straten weer rustig. Zou er dan toch geen feestje zijn?

Rond een uur of zes wordt het drukker bij de lokale Albert Heijn in het onoverzichtelijke dorpscentrum van Haren, vol kruip-door-sluip-door-straatjes. Het is een komen en gaan van feestgangers. Groepjes opgeschoten jongens kopen kratjes bier en energiedrankjes om zich in te drinken. We hebben, vertelt een medewerker, „speciaal voor het feest extra ingeslagen”. De feestgangers laten zich vollopen, terwijl dan al door de gemeente in het centrum een alcoholverbod is afgekondigd. Dat was de eerste aanzet voor het pandemonium later die avond, zal de korpschef van de regiopolitie Groningen de volgende dag zeggen.

Een uur later stromen de straatjes vol met honderden feestgangers. Ze komen met de fiets, de trein en vooral te voet uit Groningen – in totaal zo’n drie- tot vijfduizend man, schat de politie. Ze klimmen in lantarenpalen en bomen, zingen luidkeels verjaardagsliedjes en steken vuurwerk af. Kort voor acht uur slaat de stemming om, en wordt de sfeer „agressief en grimmig”, zegt de burgemeester. Agenten herkennen in de kolkende massa voetbalhooligans met een stadionverbod voor de Euroborg. Er wordt met glas, stenen en vuurwerk gegooid, later met hekken, trottoirbanden, tegels en fietsen.

Vooral de politie is doelwit. De 500 agenten hebben er de handen vol aan, op meerdere plekken tegelijk moeten de ME’ers ingrijpen. „Een aantal collega’s heeft moeten vechten voor hun leven”, vertelt de korpschef op zaterdag. Er zijn geen manschappen over om de toegestroomde menigte naar het voetbalterrein te begeleiden. Wel lukt het om alle toegangswegen vanaf de A28 af te sluiten. De treinen blijven gewoon feestgangers afleveren op station Haren.

Het wordt een onoverzichtelijke chaos. Groepen raddraaiers vechten in meerdere straten en lanen een veldslag uit. In totaal zijn 250 leden van de mobiele eenheid op de been, met pelotons uit Gelderland, Twente en Noord-Holland en 40 man van arrestatieteams. Ze kunnen niet voorkomen dat er 29 mensen gewond raken, ook eigen agenten. Ze kunnen ook niet voorkomen dat de raddraaiers tuinen vernielen, met vuurwerk gooien, auto’s intrappen en in brand steken, etalageruiten inslaan en aan het plunderen slaan. De etalage van de Blokker gaat aan gruzelementen. Een schoenwinkel wordt leeggeroofd, bij Albert Heijn nemen ze alle sigaretten mee, ook een ijszaak en een kledingwinkel zijn doelwit. Rond half twee ’s nachts zijn de meeste feestgangers uit Haren verdwenen. Ze richtten voor meer dan 1 miljoen euro schade aan, becijferde het Verbond van Verzekeraars.

Epiloog

Terwijl tientallen inwoners van Haren zaterdagochtend het glas van de straten vegen en de blikjes en stenen opruimen, veroordelen burgemeester, korpschef en hoofdofficier de rellen in krachttermen. „Tuig heeft huisgehouden in Haren.” Duidelijk wordt dat er die nacht al 34 „jong meerderjarige” raddraaiers uit het hele land zijn gearresteerd. De gemeente kondigt aan de schade op hen te willen verhalen en krijgt daarin steun van demissionair minister Opstelten.

De verdachten worden berecht met snelrecht. De komende dagen worden meer aanhoudingen verwacht. Een onderzoeksteam van 25 rechercheurs zit op de zaak. Iedereen wordt opgeroepen foto’s, filmpjes en ander beeldmateriaal ter beschikking te stellen. „Geen enkele verdachte mag hiermee wegkomen”, aldus hoofdofficier Hessel Schuth op de persconferentie.

Op de gang van het gemeentehuis knikt de brandweercommandant instemmend. Ze moeten ze pakken, die relschoppers. Want zoveel machteloosheid heeft hij in zijn hele carrière nog niet ervaren. „Weet je wat het ergste is? Ik ben niet meer veilig in mijn eigen dorp.”

Correspondent Groningen