Brussel contra heel Rusland

Gazprom is een reus op lemen voeten. Het energieconcern, dat voor de helft in handen is van de Russische staat, wordt met tegenslagen geconfronteerd. Maar noch markt noch politiek werkt mee.

Vorige maand legde Gazprom het Sjtokman-project in de Barentszzee stil. Door de groeiende rol van schaliegas en vloeibaar aardgas staan de gasprijzen onder druk. Het inefficiënte en op vriendjespolitiek gestoelde staatsbedrijf kan de investering niet rondbreien. En vrijdag moest Gazprom de bouw van een olieplatform in de Petsjora-zee, ook boven de Noordpoolscirkel, om veiligheidsredenen opschorten.

Maar de Europese Unie zorgt voor de grootste kopzorgen. Het onderzoek naar monopolistisch machtsmisbruik dat de eurocommissaris voor Mededinging heeft aangekondigd, kan uitdraaien op een politieke confrontatie met het Kremlin dat Gazprom eigenlijk stuurt. Europa gaat onderzoeken of Gazprom, dat een kwart van de totale Europese gasconsumptie levert, de gasprijs kunstmatig hoog houdt en de concurrentie met zijn pijpleidingen chanteert.

Dat onderzoek snijdt meer hout dan het vaak zo lege verwijt dat het Kremlin aardgas politiek misbruikt. Rusland doet dat inderdaad. Het heeft amper andere wapens dan olie en gas. Tot voor kort bleef het bij klagen over oneerlijk spel van Russische zijde. Zij het niet in ‘gasland’ Nederland dat zich gedraagt als een bondgenoot van Gazprom. Maar nu bondskanselier Merkel in Duitsland wat minder meegaand is dan haar voorganger Schröder, die thans een hoge functie bij Gazprom vervult, wordt het menens in Brussel. Waartoe dat kan leiden, heeft collega-monopolist Microsoft ervaren. Die verloor zijn zaak.

Maar daarmee is een politiek conflict tussen Rusland en Europa nog niet uit de wereld. Het verschil tussen beide giganten is namelijk dat Gazprom door het Kremlin wordt gesteund. Weliswaar lijkt daar een machtsstrijd gaande, waarbij de wat meer op Europa georiënteerde ‘gasvleugel’ uit de stad in het defensief wordt gedrongen door de autoritair nationalistische ‘oliemannen’ uit de provincie. Vooral oud-president en premier Medvedev boet de laatste maanden aan macht in. Maar uiteindelijk blijft Gazprom toch van het hoogste staatsbelang.

Gazproms dranktoast ‘za nas i za gas’ (op ons en op het gas) is nog steeds van kracht in Rusland. De Europese Commissie daagt niet alleen een gasbedrijf maar een heel staatsapparaat uit. De uitkomst daarvan staat niet vast. De politieke consequenties kunnen groot zijn. Europa moet zich erop voorbereiden dat met name de oostelijker lidstaten, die nu juichen voor het onderzoek, straks moeten worden bijgestaan omdat juist zij door Rusland worden gestraft. Maar het onderzoek naar de praktijken van Gazprom moet doorgaan. Het is de hoogste tijd.