Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Cultuur

‘Creep’ is twintig - doorbraak, maar ook doorn in het oog van Radiohead

Stills uit de clip van 'Creep', het nummer dat gisteren twintig werd.
Stills uit de clip van 'Creep', het nummer dat gisteren twintig werd.

Het was gisteren precies twintig jaar geleden dat ‘Creep’ op single uitkwam. Het werd de doorbraak van Radiohead, maar nummer en band gingen sindsdien elk hun eigen weg.

Luister naar ‘Creep’ van Radiohead op Spotify

Toen ‘Creep’ - over een zichzelf verafschuwende man die diep gebukt gaat onder liefdesverdriet - op 21 september 1992 verscheen, kwam het aanvankelijk niet eens hoog in de hitlijsten terecht. Dat was pas later, nadat in februari 1993 het debuutalbum Pablo Honey was uitgekomen. Aan het eind van dat jaar klom de single alsnog naar de top-10 van de Britse hitlijst.

De clip: (met de zin ‘you’re so very special’ in plaats van ‘so fucking special’: een radiovriendelijke versie waar de band niet helemaal achter stond, maar hun grote helden Sonic Youth hadden het ook eens gedaan, dus vooruit)

Achter ‘Creep’ gaan een paar prachtige verhalen schuil, die allemaal bewijzen dat de relatie tussen de band uit Oxford en het nummer dat ze geschreven hadden, altijd een vreemde is geweest. Volgens drummer Phil Selway wist Radiohead niet eens dat het opgenomen werd, omdat ze zich gewoon even warm aan het spelen waren in de studio. “Het klinkt zo krachtig omdat we het onbewust inspeelden”, zei hij eens.

Karakteristiek aan het nummer zijn de ongepolijste, doffe gitaarklappen vlak voor het refrein (op 0:58 in de clip hierboven). Du-dum. Du-dum. Gitarist Johnny Greenwood vond ‘Creep’ te rustig en deed dit om het harder te maken. Volgens bandlid Ed O’Brien is het het geluid van Greenwood die probeerde het liedje vroegtijdig de nek om te draaien: “Hij vond het maar niets toen we het voor het eerst speelden, dus probeerde hij het te vernielen. In plaats daarvan maakte het het nummer compleet.”

In oktober 1994 werd er een akoestische versie van de hit toegevoegd aan de EP My Iron Lung (zie onder), waarvan het titelnummer handelt over een band die worstelt met zo’n hit-tegen-wil-en-dank.

De akoestische versie die op My Iron Lung verscheen:

En als erg leuke animatie, ook met de akoestische versie eronder:

Daarna nam de band steeds meer afstand van het nummer. Vanaf medio 1998 werd ‘Creep’ nog slechts sporadisch opgenomen in de liveshows. De laatste keer dat ze het op een groot evenement speelden, was in 2009 op het Britse muziekfestival Reading, toen ze ermee openden.

Radiohead opent met ‘Creep’ op Reading in 2009:

En dan was er nog die plagiaatzaak: Albert Hammond en Mike Hazlewood van The Hollies staan als mede-auteurs vermeld na een succesvolle aanklacht voor plagiaat. ‘Creep’ leek te veel op hun ‘The Air That I Breathe’ uit 1973. Let op het gitaarloopje.

The Hollies - ‘The Air That I Breathe’:
http://youtu.be/Bb7S8-Iewi0

Het liedje dat gisteren zijn twintigste verjaardag vierde is inmiddels veel meer publiek bezit dan een karakteristiek Radiohead-nummer. De band sloeg in de afgelopen twee decennia allerlei nieuwe muzikale richtingen in en een rocknummer als ‘Creep’ zullen ze nooit meer schrijven.

Des te meer ruimte is er voor anderen om er mee aan de haal te gaan. Zoals deze zwerver (zie onder), die twee jaar geleden bescheiden roem oogstte door binnen te wandelen bij een radiostation. Hij kwam voor een ander item, maar toen hij zei dat hij kon zingen en gitaarspelen, gaven ze hem een gitaar in handen. Hij zong… juist. En hoe.

Op 14 oktober staat Radiohead in een uitverkochte Ziggo Dome in Amsterdam. Zeer waarschijnlijk zonder die twintigjarige doorbraakhit op de setlist, maar mét heel veel - volgens velen veel betere - andere nummers.