Zweedse economie komt tot stilstand

De afgelopen weken sijpelt de economische crisis de Zweedse economie binnen. De ruimte om leuke dingen te doen voor de verkiezingen van 2012 verdwijnt.

Zweden waande zich de afgelopen jaren economisch redelijk veilig. De groei zwakte weliswaar de laatste tijd wat af, maar verdween niet helemaal. Het land gaf nauwelijks meer geld uit dan het binnenkreeg, de werkloosheid groeide amper. De centrum-rechtse regering van premier Fredrik Reinfeldt leek met succes enige financiële ruimte te hebben gecreëerd om volgend jaar een paar ‘leuke dingen’ te financieren in de aanloop naar de verkiezingen van 2014. Veel Zweden beseften weer eens waarom ze er in 2003 in een referendum de voorkeur aan hadden gegeven om buiten de eurozone te blijven.

Maar uitgerekend in de weken voordat de regering gisteren haar begroting voor 2013 publiceerde, sijpelde de crisis ook de Zweedse economie binnen. De helft van alles wat in Zweden wordt geproduceerd, gaat naar het buitenland. Daardoor krijgen Zweedse bedrijven het moeilijker. Vooral de stagnerende Europese markt, die goed is voor 70 procent van de export (waarvan de helft naar de kwakkelende eurolanden), begint Zweden parten te spelen. De auto-industrie en dan vooral die voor vrachtwagens, waar Volvo en Scania een belangrijk marktsegment hebben, heeft het bovendien ook moeilijk in de VS en China.

Vorige week moest de regering toegeven dat de economische groei in het tweede kwartaal van dit jaar tegenviel, geen 1,4 procent zoals verwacht, maar slechts 0,7 procent. „De Zweedse economie is tot stilstand gekomen”, zei Robert Bergqvist, econoom van de Zweedse Bank SEB, afgelopen zondag in The Financial Times, „en we verwachten tot het eind van het jaar geen groei meer”. Bovendien steeg de werkloosheid de afgelopen maand met 0,3 procent naar 7,8 procent, het hoogste niveau in anderhalf jaar.

De Zweedse centrale bank reageerde met een rentedaling van 1,5 naar 1,25 procent. Maar de meeste Zweedse banken verwachten dat dit onvoldoende zal zijn om de economie weer op gang te helpen. „We gaan er voorlopig van uit dat er in december een nieuwe rentedaling komt”, zei een econoom van de Nordea Bank vorige week. „Hoewel de laatste cijfers de kans hebben vergroot dat er al in oktober een volgende verlaging plaatsvindt.”

De Zweedse begroting staat dan ook in het teken van een economisch stimuleringsprogramma. „We gaan in de aanval”, kondigde de Zweedse minister van financiën Anders Borg, een opvallende verschijning met zijn paardestaart en oorringetje, dit voorjaar al aan. „We zullen de Zweedse economie energieker maken.”

De meest opvallende maatregel, die vorige week al werd aangekondigd, is een verlaging van de vennootschapsbelasting per 1 januari van 26,3 naar 22 procent. „De vennootschapsbelasting is waarschijnlijk de meest schadelijke van alle belastingen”, zei premier Reinfeldt vorige week. Hij hoopt dat deze forse verlaging, waarmee Zweden onder het Europese gemiddelde van 23,4 procent komt, Zweden aantrekkelijker zal maken voor buitenlandse bedrijven.

Dat is dringend nodig, want de concurrentiepositie van Zweden dreigt te worden aangetast door de stabiliteit van de Zweedse kroon, die sinds mei zo’n 10 procent in waarde is gestegen ten opzichte van de euro. Minister Borg is daarover „enigszins bezorgd”. Hij durft niet te voorspellen hoe de munt zich de komende tijd zal ontwikkelen, maar bedrijven hoeven er niet op te rekenen dat de kroon „langdurig ondergewaardeerd zal worden, zoals in de jaren negentig”, toen Zweden in een zware crisis verkeerde.

Om de economie een impuls te geven, heeft de regering geld vrijgemaakt voor extra investeringen. Voor verbetering van de infrastructuur – het wegennet en een nieuwe hogesnelheidstreinverbinding tussen Stockholm en Linköping – wordt komende tien jaar ruim 85 miljard Zweedse kronen (10 miljard euro) uitgetrokken. Verder wordt onder andere geïnvesteerd in onderzoek en innovatie, en in veiligheid en justitie. Het gaat volgend jaar om een bedrag van 2,7 miljard euro, vooral bedoeld voor langetermijninvesteringen. Voor 2014 is zelfs 3,2 miljard euro extra uitgetrokken. Maar econoom Bergqvist verwacht dat dat in verkiezingsjaar 2014 eerder zal gaan naar verlaging van de inkomstenbelasting en andere voordelen voor burgers.