Utrecht viert zijn vergeten Vrede

„Voor iedereen in de wereld is de Vrede van Utrecht een begrip, maar in Nederlandse schoolboeken is het nauwelijks terug te vinden.” Renger de Bruin, conservator stadsgeschiedenis van het Centraal Museum in Utrecht merkte het een tijdje geleden nog. In de trein van Chester naar Cardiff. Toen bleek dat hij uit Utrecht kwam, begonnen mensen in de coupé direct over de ‘Treaty of Utrecht.’ En zelfs het Britse Monty Python kent het verdrag, gezien de ruzie in een aflevering tussen twee mijnwerkers over de vraag of de Vrede van Utrecht nu in 1713 of 1714 werd gesloten. De Bruin: „Het verdrag is een keerpunt in de wereldgeschiedenis. Een akkoord dat een einde maakte aan twee eeuwen godsdienst- en wereldoorlog.”

Het was dus in 1713, op 11 april, dat de Vrede van Utrecht werd gesloten. Vandaag maakt Utrecht het programma bekend voor de viering. De stad wordt volgend jaar, zo verwacht de gemeente, overspoeld door toeristen vanwege de festiviteiten – muziekfestivals, theater en tentoonstellingen. De belangstelling voor het programma is groot; Italiaanse, Duitse, Spaanse en Engelse media zijn in de stad. The Guardian en de Frankfurter Allgemeine schrijven over de vieringen.

Het moet eind 1712, begin 1713 een bijzonder gezicht zijn geweest. Honderden diplomaten uit het Frankrijk van zonnekoning Lodewijk XIV, uit het Habsburgse Rijk, uit Savoye, Portugal en vanuit de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën onderhandelden in Utrecht. Naast onderhandelsessies waren er feesten, overvloedige diners, toneel. Peter de Haan, directeur van de stichting Vrede van Utrecht: „Het waren braspartijen. Oude achterkamertjes. De stad verdiende er goed aan. Ook hoeren en schandknapen waren in trek bij de diplomaten.”

De onderhandelingen volgden op eeuwenlange oorlogen in Europa en overzeese gebieden, die in 1700 een climax bereikten toen de Spaanse koning Karel II kinderloos overleed. Lodewijk XIV deed namens zijn kleinzoon een greep naar de Spaanse troon. De agressieve manier waarop hij dat deed, leverde hem de vijandschap op van Engeland, het Habsburgse rijk en de Nederlanden. Pas nadat de Vrede van Utrecht was gesloten, ontstond er machtsevenwicht. Voor Nederland liep het minder goed af, zegt De Bruin: „Voor ons was het verdrag het einde van de Gouden Eeuw. Vermoedelijk is het hier daarom ook niet zo bekend.”