Leraren in Chicago zitten Obama dwars

In Chicago staken vakbonden tegen onderwijshervorming. Dat komt de burgemeester slecht uit. Hij moet ook denken aan het imago van zijn Democratische Partij.

Correspondent Verenigde Staten

washington. Al ruim een week gaan circa 350.000 kinderen in Chicago niet naar school. Misschien blijven ze deze week ook nog thuis, als een conflict tussen de onderwijsbonden en het stadsbestuur van de Amerikaanse stad niet wordt opgelost. Burgemeester Rahm Emanuel dreigt via de rechter een einde te maken aan de staking, die ook steeds meer zijn Democratische partij bedreigt.

Emanuel ligt overhoop met de onderwijsbonden die ongeveer 30.000 leraren vertegenwoordigen in Chicago. Officieel gaat het de bonden om een salarisverhoging en een nieuw, omstreden systeem om de kwaliteit van scholieren te meten. Ook leraren worden, volgens een nieuw plan van de gemeente, voortaan beoordeeld op hun prestaties. Schoolleiders mogen van Emanuel sneller mensen aannemen of ontslaan. Veel stakende leraren zijn ook boos over de slechte staat van het openbaar onderwijs in Chicago, een stad die met grote financiële tekorten kampt.

Steeds meer is de onderwijsstaking ook een gevecht geworden om het bestaansrecht van de vakbonden in Amerika, vanouds een factor van betekenis in de Democratische partij. De bonden voelen zich genegeerd na een paar grote onderwijshervormingen in Chicago. De macht van de bonden wordt bedreigd door de oprichting van publiek-private scholen, zogeheten ‘charter schools’. Deze scholen krijgen overheidsgeld, maar mogen bedrijfsmatig worden bestuurd. Docenten kunnen eenvoudig worden ontslagen en krijgen geen salaris dat de bonden hebben uitonderhandeld. Leraren zijn niet bij de vakbonden aangesloten.

Terwijl steeds meer openbare scholen moeten sluiten, zijn de charter schools juist aan een opmars bezig, vooral in grote Amerikaanse steden. In Chicago gaat één op de acht kinderen naar een charter school. Tienduizenden kinderen staan op een wachtlijst voor deze goedkopere scholen, met namen als de Walt Disney Magnet School en Henry Ford Powerhouse. Met de groei van de charter schools lopen kleine openbare buurtscholen leeg. De afgelopen paar jaar zijn ruim honderd openbare scholen gesloten.

Burgemeester Emanuel heeft de oprichting van charter schools aangemoedigd, omdat ze een oplossing zijn voor Chicago’s begrotingstekort van ruim een miljard dollar. Omdat de leraren niet bij een vakbond zijn aangesloten, doen ze niet mee aan de onderwijsstaking.

Onderhandelingen tussen de bonden en het gemeentebestuur verlopen buitengewoon stroef. Emanuel noemt de lerarenstaking illegaal en lijkt niet langer toe te willen geven aan de eisen van de bonden. „Ik zal niet toekijken hoe de kinderen van Chicago als pion worden ingezet in een intern conflict”, zei hij gisteren. Dat uitgerekend Emanuel, een vertrouweling van president Barack Obama, het conflict aangaat met de bonden, is van grote betekenis voor de landelijke politiek. De Democratische Partij leunt vanouds sterk op de steun van de vakbonden in Amerika.

Onder de Democraten groeit de stroming die vindt dat de partij te lang vernieuwingen heeft tegengehouden om de steun van de bonden niet te verliezen. Nu de macht van vakbonden afneemt, neemt de roep om meer afstand toe. In de Verenigde Staten is nog maar circa 11 procent van de werknemers lid van een vakbond, vooral bij de overheid. Het aantal leden daalt al jaren. Emanuel, oud-stafchef van Obama, is een van de hervormingsgezinden. Hij gelooft in een hardere aanpak van scholen die slechte prestaties leveren, bijvoorbeeld door ze te sluiten. De regering-Obama heeft zich achter veel hervormingen geschaard.

Emanuel loopt nu het risico dat de bonden grote sociale onrust creëren in de stad waar Obama jarenlang als gemeenschapsactivist werkte. Dat kan het beeld beschadigen van een Democratische partij die pal staat voor de belangen van ambtenaren in de publieke sector.