Anoniem beertjes en torenslakken aanbrengen

De Toyisten, een collectief van internationale kunstenaars, zijn al 20 jaar actief in en rond Emmen. Komend jaar gaan ze naar IJsland. In de Grote Kerk Emmen wordt teruggeblikt.

In mei beschilderden de Toyisten de gevel van Hotel Ten Cate. Nu zijn ze in de kamers bezig. Foto Team Horsthuis

Ze komen uit Nederland, Roemenië, IJsland en Australië en stellen zich voor als mister Dejo, mister Hrisbo, mister Uuluu, mama Uuluu, miss Qooimee en miss Lodieteb. Op de muren van zes hotelkamers in Emmen schilderen ze deze week speelse, kinderlijk aandoende beeldverhalen in uitbundige kleuren langs vloeiende lijnen. Met maskers op, onder schuilnamen. Zo blijven ze anoniem: het gaat er niet om wie ze zijn, maar om wat ze maken.

Hier zijn de Toyisten aan het werk. In 1992 opgericht door Luit ‘Dejo’ de Jong met twee andere kunstenaars uit Emmen en voorzien van een manifest. Zo ondertekenden ze hun werk met een computer, een spaceshuttle en een beertje. Toen de andere twee na zes jaar vertrokken, herschreef Dejo de 25 geheime regels. Twintig jaar later telt zijn mysterie 21 kunstenaars: jong, oud, man, vrouw, hetero, homo, uit alle hoeken van de wereld.

Tegen de tijdgeest in treden de Toyisten op als kunstenaarscollectief. Zoals Frans Haks, de in 2006 overleden voormalig directeur van het Groninger Museum, typeerde: „De Toyisten ageren tegen de gebruikelijke wetten in de kunst. Voor hen is het spel uitgangspunt. Als reactie op een wereld waarin het individu centraal staat, kiezen zij voor het optreden als groep waarbinnen anonimiteit gegarandeerd is.”

Tot nu toe maakten ze meer dan zevenhonderd op graffiti art geïnspireerde werken: schilderijen, sieraden, glaswerk en buitenprojecten in uitvalsbasis Emmen. Op een 22 meter hoge stalen gasbol (De Stip) schilderden ze de geschiedenis van de energiewinning. De gevel van Hotel Ten Cate verbeeldt de droom van een bezoeker en voor de mytylschool plaatsten ze een huizenhoog beeld van een torenslak.

En nu willen de Toyisten „de wereld veroveren”. Komend jaar gaan ze de grens over naar Keflavik, IJsland, om een watertank onder handen te nemen. Uppspretta heet het project, dat betekent zoveel als ‘de energie spat eruit’. Mensen moeten zich, vinden de Toyisten, inzetten voor een schonere planeet met duurzame energiebronnen.

Samen iets groots transformeren werkt verslavend, ervaart oprichter Dejo. „Dan wil je niet meer als een dood vogeltje in je uppie in je atelier zitten navelstaren.” Ook niet als dat een tentoonstelling in een museum oplevert? Hij begint te lachen: „Tegen het Groninger Museum zeggen we natuurlijk geen ‘nee’. Maar als je verhalen wilt vertellen waaraan je niet ontsnappen kunt, moet je dat op straat doen. Nergens anders is je publiek zo groot.”

De tentoonstelling 20 Jaar Toyisme. What's Behind loopt nog t/m 22 sept. in de Grote Kerk Emmen. Bij Uitgeverij De Kunst verscheen Toyism – Behind the Mask.

    • Wubby Luyendijk