Het erotisch steno van Auguste Rodin

Naarmate hij ouder werd, werden zijn tekeningen steeds onverbloemder. Rodins vrijmoedigste werk, uit zijn map ‘geheim museum’, is zelden te zien. Het Singer Museum exposeert het nu.

Liggend, elkaar omarmend paar, potlood en doezelaar op papier, circa 1900, 20×30 cm
Liggend, elkaar omarmend paar, potlood en doezelaar op papier, circa 1900, 20×30 cm

De titels van de tekeningen zijn soms zo dorknoperig precies, dat ze lachlust opwekken. Neem bijvoorbeeld deze: Naakte vrouw op haar rug, van voren gezien, de armen en benen gebogen en gespreid. Dat ‘van voren gezien’ betekent dat je recht in haar kruis kijkt, zoals bij veel van de 74 naakttekeningen van de Franse beeldhouwer Auguste Rodin (1840 – 1917). Het Singer Museum stelt ze vanaf deze week tentoon onder de titel ‘Erotique Rodin’, samen met een keuze uit een aantal van zijn beelden, zoals De Kus, manshoog in gips.

Duizenden tekeningen van deels of geheel naakte vrouwen, dansend, springend, hurkend of liggend, heeft Rodin gemaakt. En naarmate hij ouder werd, raakte hij steeds onverbloemder in de vrouwelijk erotiek geïnteresseerd. Het begon met modelschetsen, maar gaandeweg begon hij vanaf 1890, na zijn vijftigste, steeds verfijndere tekeningen te maken van steeds vrijmoediger hun geslacht tonende vrouwen: hij ontwikkelde een soort erotisch steno, al tekenend. Een zeer leesbaar en subtiel erotisch steno: het zijn kleine tekeningen die hij maakte, kleiner dan een half A4 vaak, soms iets groter dan een A4, met rake potloodlijnen en ijle waterverf kleuren.

De vrijmoedigste tekeningen, van vrouwen die al of niet in acrobatische standjes hun ‘loslippige sieraden’ (term van Diderot) tonen, zijn zelden of nooit geëxposeerd. Rodin maakte ze voor eigen gebruik, borg ze in een map getiteld ‘geheim museum’. Het Musée Rodin in Parijs, dat ze uitleende aan deze expositie in Laren, toont dit kwetsbare werk op papier maar zelden.

‘Rodin was de hele tijd aan het tekenen’, schrijft een ooggetuige die rond 1900 in Rodins Parijse atelier was, de Britse tekenaar William Rothenstein: ‘Hij cirkelde om zijn model heen en tekende met potlood zachte contouren waarover hij een lichte wassing [waterverf, kleur] aanbracht. En wat genoot hij van haar vormen! Hij streelde ze met de ogen en soms ook met de hand om de aandacht op hun schoonheid te vestigen.’

Rodin liet veel modellen, met wie hij regelmatig affaires had, naakt rondlopen en zelf houdingen aannemen – aan academische, stijve poses had hij een broertje dood. Hij huurde naast Italiaanse schonen ook danseressen en acrobaten in, omdat hij in het vastleggen van houdingen en bewegingen geïnteresseerd was: een van de modellen huurde hij in nadat ze acrobatisch op zijn tafel was gesprongen toen hij in een restaurant zat te eten.

Een andere ooggetuige uit het atelier, net als Rothenstein geciteerd in de mooie catalogus, beschrijft hoe Rodin de schetsen razendsnel maakte, ‘zonder zijn ogen één moment van het model af te wenden’. Hij zag dus niet wat zijn hand deed op papier.

Wat opvalt is hoe modern schaamteloos deze tekeningen van Rodin zijn. Want ze zijn gemaakt in een preutse tijd: toen de Amerikanen in 1893 het toch ingetogen beeld De Kus zagen, durfden ze dat niet te exposeren, omdat ze het te obsceen vonden. Sommige tekeningen, door kunsthistorici voorzien van titels als Een hand op het geslacht tonen duidelijk masturberende vrouwen. Op andere tekeningen (en ook een liggend beeld, Iris) houden wijdbeense vrouwen een voet vast: prendre le pied, de voet vasthouden, zou negentiende-eeuws Frans zijn voor klaarkomen, aldus een wandbordje in Singer.

Lust en gratie

Maar er is meer te zien in Singer dan alleen die kijkjes in het ‘geheime’ wijdbeense privémuseum van Rodins erotische prentenkabinet. In aparte zalen komen verschillende categorieën prachtige modeltekeningen aan bod, steeds met een paar beelden van Rodin in het midden van de zaal, die betrekking hebben op de tekeningen. Zoals studies voor beeldontwerpen, vrouwen met doeken en draperieën, sommige liggend, die net lijken te ontwaken. Vrouwen in mythische gedaantes, zoals Eva met de slang of Leda met de Zwaan. En lesbische koppels, al of niet elkaar opvrijend. Die tekeningen zijn haast terloopse toppunten van lust en gratie; ze lijken op Japanse prenten in hun soepele elegante, fijne, rake lijnen, en ze zijn ijl, bijna transparant van kleur. Ze hebben een teerheid en subtiliteit die bij reproductie wegvalt.

En dat terwijl Rodin toch vooral bekend is vanwege zijn robuuste, beweeglijke beelden. Rodins liefde voor levendige kunst, komt door zijn afkeer van de starre, Franse academische kunst die in die tijd heerste.

Als zoon van arme Parijzenaars, geboren in 1840, leek een echte kunstcarrière niet weggelegd voor hem: drie keer werd hij geweigerd aan de Franse kunstacademie, de École des Beaux-Arts. Hij volgde een kunstnijverheidsopleiding en verdiende de kost als decorateur. Pas in 1880, op zijn veertigste, begon zijn carrière als zelfstandig beeldhouwer met een overheidsopdracht voor de Hellepoort, een op Dante’s Goddelijke Komedie gebaseerd beeldenpaneel voor de toegang van een nieuw te bouwen Parijse school. Beelden als De Denker, De Kus en Eva (ook in Singer te zien), zijn afkomstig uit dat ontwerp, dat vol zit met naakte mannen- en vrouwenlichamen die kronkelen van lust en lijden. Rond 1900 was Rodin de beroemdste beeldhouwer ter wereld.

Kunst is volgens Rodin ‘eigenlijk niet meer dan een uiting van lust, alleen maar voortkomend uit het vermogen om lief te hebben’.

Zijn erotische tekeningen zijn van die opvatting zeker een bewijs. En ze zijn mooi – want zoals Rodin al zei: ‘Wat waarheidsgetrouw naar de natuur is, is mooi in de kunst.’

Erotique Rodin, Museum Singer, Laren, t/m 13 januari. Info: www.singerlaren.nl

Gratis naar Rodin: zie pagina 32

    • Paul Steenhuis