Screw you , Hayek, we gaan knallen!

De VVD moet af van dat parelkettingimago, zei Rutte ooit. Dat is hem gelukt, zegt Floor Rusman. Het is nu de club van Gordon en van loze tegeltjeswijsheid.

‘Wat is het gewéldig om liberaal te zijn”, zwijmelde Mark Rutte op het VVD-congres. Dat kon ik me voorstellen, want de Nederlandse liberalen hebben een verleden om trots op te zijn. De VVD heeft na de Tweede Wereldoorlog samen met de christen-democraten de verzorgingsstaat opgebouwd en daarna onder Lubbers en Kok de overheidsfinanciën op orde gebracht. Over dit beleid en de ideologie waarop het berustte, werd intern veel gediscussieerd. De partij liet zich via haar wetenschappelijk bureau inspireren door uiteenlopende liberale denkers als John Rawls en Friedrich Hayek. Hoewel Frits Bolkestein in de jaren negentig verkondigde intellectuelen in de politiek te wantrouwen, had de VVD het imago een intellectuele partij te zijn, een partij voor ‘nette mensen’.

In 2006 uitte Rutte de wens om de VVD van deze reputatie te ontdoen. Hij zei in perscentrum Nieuwspoort dat de partij af moest van het imago van ‘parelkettingen en driedelig grijs’. Dat is geslaagd. Bij het verkiezingsfeestje woensdagavond in een strandtent in Scheveningen was geen driedelig grijs te bekennen. Jeanine Hennis-Plasschaert zag eruit alsof ze net uit de sportschool kwam, en verder waren er veel blauwe en oranje polo’s. „VVD, LAAT JE HOREN!!!” schreeuwde een man op het podium. De muziek werd verzorgd door de vijfkoppige formatie LA the Voices, onder leiding van Gordon. Het was een uitbundig optreden, met op de achtergrond vrolijke VVD-tegeltjes: ‘Meer straf en minder begrip voor criminelen’, ‘Meeleven met slachtoffers, niet met daders’.

Ook wat de inhoud betreft doet de VVD haar uiterste best de schijn van intellectualisme te vermijden. Zo zat Rutte twee weken geleden bij Half Acht Live om met Willeke Alberti en Gerard Joling te kletsen over Sterren springen op zaterdag. Oké, dat is televisie, kun je zeggen. Misschien heeft hij in de beslotenheid van zijn eigen partij wel iets inhoudelijks te melden. Maar bij het partijcongres had Rutte enkel slogans paraat in de categorie ‘eerst geld verdienen, dan uitgeven’ en ‘het geluk, dat ligt in jezelf’. Zelfs voor een zelfhulpboek zou dit een magere boodschap zijn. Tijdens zijn overwinningsspeech zei Rutte zijn idealen te willen verwezenlijken (hij lichtte niet toe om welke idealen het ging) en ‘Nederland sterker uit de crisis’ te willen krijgen. Het publiek reageerde met uitzinnig gejoel. ‘Het dak gaat eraf!’

De enige plek waar nog wordt gerefereerd aan de intellectuele fundamenten van de VVD is de website van de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau. Hier staan wat citaten van liberale denkers als Alexis de Tocqueville en John Stuart Mill, maar Rutte kijkt wel uit om deze namen in de mond te nemen. Eén verwijzing naar een negentiende-eeuws boek kan hem zo een paar zetels kosten. Screw you, Hayek, wij maken zelf wel uit wat liberalisme is! Handen uit de mouwen! Minder begrip voor criminelen! Geen euro meer naar de Grieken! Niet doorschuiven maar aanpakken!

Ik zou graag willen zeggen dat ik een liberaal ben. Maar voorlopig zal ik niet op de VVD stemmen. Mark Rutte zegt een optimistisch mensbeeld te hebben, maar alles wat hij doet en zegt wijst op het tegendeel. Hij gaat ervan uit dat zijn kiezers niet zitten te wachten op een verhaal dat verder reikt dan kordate tegeltjesteksten. Helaas blijkt hij daar gelijk in te hebben.

Floor Rusman is columnist en opinieredacteur bij nrc.next.