Plagiaat?

Woody Allen is een originele geest, zó origineel dat je hem niet snel met het begrip ‘plagiaat’ in verband zult brengen. Toch ontkom ik daar niet helemaal aan sinds ik vorige week een stukje schreef over zijn nieuwste film, To Rome with Love.

Ik roemde vooral „één virtuoze, hilarische vondst die tot het beste van zijn werk gerekend kan worden”. Een oude Amerikaanse bezoeker van Rome, gespeeld door Allen zelf, ontdekt het zangtalent van een amateur, een begrafenisondernemer, die prachtige aria’s kan zingen. Maar dat lukt hem, als meer mensen, alleen onder de douche; buiten de douchecel heeft hij te weinig zelfvertrouwen.

De Amerikaan, een muziekimpresario, verzint een list. Hij geeft de man een douche op de bühne, zodat hij als een Pavarotti-achtige tenor naar het publiek kan galmen terwijl hij zich staat af te borstelen. Het publiek is in extase.

Twee lezers lazen mijn beschrijving en schreven me dat deze scène hun erg bekend voorkwam. Een van hen wist ook precies in welke film hij zoiets eerder had gezien: Shower, een speelfilm uit 1999 van de Chinese regisseur Zhang Yang. Ik kende de film niet en heb er meteen een dvd van gekocht. En, inderdaad, Shower bevat dezelfde vondst die, net als bij Allen, enkele malen wordt gebruikt.

Shower, een sympathieke komedie, speelt zich af in een badhuis in Peking. Een van de bezoekers zingt, op de momenten dat zijn douche loopt, uit volle borst O sole mio. Zodra andere bezoekers de douche dichtdraaien, wordt hij verlegen en valt hij stil. Woody Allen, zou je kunnen zeggen, heeft deze vondst in To Rome with Love overgenomen en uitgebouwd tot een van de belangrijkste sequenties uit zijn film. Bij Allen werkt de vondst hilarischer, maar het neemt niet weg dat het idee erachter al eerder gebruikt is.

Die twee lezers hadden gelijk, ik heb het verbluft moeten constateren. Wat was hier aan de hand? Ik wilde niet voetstoots aannemen dat Allen plagiaat had gepleegd. Was het misschien een stijlcitaat en had hij Yang daarvoor op de aftiteling van To Rome with Love bedankt?

Ik moest opnieuw naar die film, ditmaal alleen voor de aftiteling die ik de eerste keer niet helemaal had afgekeken. Het was geen straf, integendeel, bij de snelle ‘herziening’ viel me juist op hoe knap zo’n ogenschijnlijk eenvoudige komedie in elkaar zit. Maar de aftiteling bracht geen oplossing van het raadsel: Yang werd niet genoemd.

Ik zocht op internet meer bijzonderheden over Yang. Hij is een in 1967 geboren Chinese regisseur, scenarioschrijver (ook van Shower) en acteur, die tot dusver zes speelfilms heeft gemaakt. Sommige van zijn films zijn met enig succes in het buitenland uitgebracht. Voor Shower kreeg hij in 2000 de publieksprijs van het Filmfestival Rotterdam.

Een link met Woody Allen kon ik niet vinden. Wel merkte ik dat Allen drie films, waaronder Sweet and Lowdown, heeft gemaakt met Zhao Fei, een Chinese generatiegenoot van Yang, als cameraman. Allen bewonderde zijn werk als cameraman voor Raise the Red Lantern van Zhang Yimou.

Allen weet dus iets van de Chinese speelfilm en het is mogelijk dat hij ook Shower heeft gezien. Misschien heeft hij Yang onbewust geplagieerd, misschien was het een soort hommage, een knipoog van de ene regisseur naar de andere – maar waarom geeft hij hem dan niet de eer op de aftiteling?

Dat Allen welbewust heeft geplagieerd, wil er bij mij, als bewonderaar, niet goed in.