Maar het is nog niet wederzijds

Uitgelaten reacties in Europa over de Nederlandse verkiezingsuitslag van afgelopen woensdag.De pro-Europese politiek heeft gewonnen, is de veelgehoorde analyse. Maar het is nog lang niet zeker dat Europa nu af is van het lastige Nederland. Ook de PvdA werd steeds kritischer.

Aan het Haagse Binnenhof wordt wat verbaasd gereageerd op de buitenlandse uitleg van de verkiezingsuitslag. Nederland zou nu opeens in de voortrein van de Europese integratie zitten? „Nederlanders omarmen Europa”, stond op de website van de Franse krant Le Monde.

Natuurlijk, de eurosceptische Socialistische Partij en de anti-Europese PVV hebben allebei flink verloren. Maar dat Nederland daarmee ongeclausuleerd gekozen heeft voor Europa, is een conclusie die het Tweede Kamerlid Klaas Dijkhoff (VVD) veel te ver vindt gaan. „Men schiet van het ene uiterste door naar het andere. Eerst werden we als anti-Europees land beschouwd en nu zijn we opeens voluit pro-Europa”. Volgens hem is zijn partij altijd „constructief kritisch” over Europa geweest. En zo is het nog steeds. „Ons verkiezingsprogramma is door de uitslag van afgelopen woensdag niet veranderd”, zegt Dijkhoff.

Zou de verkiezingscampagne van de afgelopen weken zich volledig geconcentreerd hebben op Europa, dan zou de conclusie over het pro-Europese Nederland nog wel te billijken zijn geweest. Maar het was slechts één van de thema’s.

Als het onderwerp aan de orde kwam, viel juist de harde lijn van VVD-lijsttrekker Rutte, één van de grote winnaars, tegenover Europa op. Twee weken geleden werd hij in het Carré-debat aangevallen omdat hij daar zeer pertinent verkondigde dat Griekenland niet nog eens hoefde rekenen op miljardensteun. In hetzelfde debat weigerde Rutte in te stemmen met de stelling dat Nederland het uiterste moest doen om de eurozone bijeen te houden.

Ook de andere grote winnaar van afgelopen woensdag, de PvdA, heeft zich de afgelopen jaren juist steeds kritischer uitgelaten over het Europese project. Kamerlid Ronald Plasterk van de PvdA was vorig jaar medeondertekenaar van een motie waarin fractievoorzitter Arie Slob van de ChristenUnie het kabinet opriep „krachtig afstand te nemen van elke beweging naar een meer politieke unie”. Later heeft Plasterk zich met een beroep op andere omstandigheden enigszins gedistantieerd van deze uitspraak, maar toch. Na het referendum in 2005 waarbij een meerderheid van de Nederlandse kiezers zich tegen de Europese Grondwet uitsprak, is ook bij de PvdA een gereserveerder houding te bespeuren.

Een uitgesproken pro-Europa-houding met de daarbij behorende grootschalige overdracht van bevoegdheden toonden in de campagne alleen D66 en GroenLinks. D66 won nog twee zetels, maar GroenLinks verloor er zes.

Meer op zijn plaats lijkt dan ook de conclusie van het Britse persbureau Reuters. Dat stelde woensdagavond dat, ofschoon de radicale Europa-sceptische partijen hadden verloren, Nederland een lomp en, hard schreeuwend lid van de eurozone zal blijven dat zich sterk verzet tegen de overdracht van gelden naar Europese schuldenlanden.

Met het kritische Nederland krijgt Brussel komende tijd te maken als opnieuw gesproken wordt over structurele oplossingen om de eurocrisis te bestijden. Rutte wil niets weten van „institutionele vergezichten”.

Daarnaast komen dit najaar ook de onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting in een eindstadium. Bijna alle partijen gaan er in hun verkiezingsprogramma’s vanuit dat Nederland net als in 2006 opnieuw één miljard euro voor zichzelf terug zal weten te halen.

Anders gezegd: Europa is nog niet van het lastige Nederland af.