'Geen slachtpartij, alles goed'

Hulporganisaties sloegen in augustus alarm over het uitmoorden van een inheems dorp in Venezuela. Volgens president Chávez was er niets aan de hand. Hij had gelijk.

A Yanomami Indian chews leaves at the community of Irotatheri, during a government trip for journalists, in the southern Amazonas state of Venezuela, just 19km (12 miles) from Brazil's border, September 8, 2012. The Venezuela government and indigenous groups are disputing whether an alleged massacre of Amazon villagers took place after the government said it found no evidence of an attack. A group representing the Yanomami tribe last week said that Brazilian gold miners had crossed the border and attacked a village from a helicopter. Venezuelan officials said over the weekend that flyovers of the area led them to believe that the allegations were false. Picture taken September 8, 2012. REUTERS/Carlos Garcia Rawlins (VENEZUELA - Tags: POLITICS SOCIETY)
A Yanomami Indian chews leaves at the community of Irotatheri, during a government trip for journalists, in the southern Amazonas state of Venezuela, just 19km (12 miles) from Brazil's border, September 8, 2012. The Venezuela government and indigenous groups are disputing whether an alleged massacre of Amazon villagers took place after the government said it found no evidence of an attack. A group representing the Yanomami tribe last week said that Brazilian gold miners had crossed the border and attacked a village from a helicopter. Venezuelan officials said over the weekend that flyovers of the area led them to believe that the allegations were false. Picture taken September 8, 2012. REUTERS/Carlos Garcia Rawlins (VENEZUELA - Tags: POLITICS SOCIETY) REUTERS

Drie indianen in de jungle op de grens van Venezuela en Brazilië gingen begin juli op jacht. Toen ze terugkwamen zagen ze van een afstand dat hun dorp was uitgemoord. Mannen, vrouwen en kinderen waren met mitrailleurs doodgeschoten vanuit een helikopter, vermoedelijk door illegale goudzoekers uit Brazilië. Ze hadden brandbommen op het dorpje gegooid, om de bewijzen te vernietigen.

Een hartverscheurend verhaal in The Guardian vorige week. De Britse krant tekende geruchten op dat er bij de aanval zo’n tachtig inheemse inwoners waren gedood. En dat niet alleen: een complete sub-cultuur was mogelijk vernietigd. De goudzoekers, zogeheten garimpeiros, wilden het land van de stam afpakken om „met zoveel mogelijk verwoesting” te graven naar goud en diamanten.

Triest. Alleen klopt er geen letter van. Survival International, een belangengroep die afgelopen weken stampij maakte over de slachtpartij, erkende dinsdag dat er een foutje was gemaakt: ‘Invasie door mijnwerkers gaat door, maar geen tekenen van destructie van Irotatheri’. De inheemse Yanomami leven nog. Hun dorpje Irotatheri is ongedeerd.

Gelukkig voor de Yanomami. En gelukkig voor de Venezolaanse president Hugo Chávez. De kwestie had hem de afgelopen weken de nodige hoofdbrekens bezorgd. Hij zou de slachtpartij in de doofpot hebben willen stoppen. Volgens critici kwam het nieuws hem slecht uit, zo vlak voor de verkiezingen van 7 oktober. Onder druk van de kritiek stuurde hij begin deze maand een militaire expeditie het oerwoud in om de zaak te onderzoeken.

Het indianenverhaal dook eind augustus op. Overlevenden hadden de vermeende slachting gemeld bij een lokale belangengroep van de Yanomami, een volk met naar schatting 35.000 leden die verspreid leven over kleine gemeenschappen in de Amazone. Via Survival International, dat opkomt voor de rechten van inheemse volken wereldwijd, werd het ook bekend in het buitenland.

Een internationale lobby werd in gang gezet. De Organisatie van Amerikaanse Staten voegde zich bij de eis om een onderzoek door de regering in Caracas. Na zeven dagen keerde de expeditie van Chávez terug. Haar conclusie: geen enkel lid van de Yanomani wist van de moordpartij.

Die uitleg stelde de belangenorganisaties niet tevreden. Hoe kon de expeditie zo snel klaar zijn? Het dorpje van de Yanomami lag zo diep in het oerwoud dat de militairen veel langer weg hadden moeten blijven, zei COIAM, een verband van inheemse volken uit de Amazone.

Het mysterie werd opgehelderd toen de Venezolaanse regering vrijdag – na herhaalde oproepen van Survival International – een groep journalisten per helikopter naar de plek van het vermeende onheil bracht. Ze werden begroet door de Yanomami. „Geen slachtpartij, alles goed”, zei een stamlid via een tolk.

De ontmoeting leverde mooie foto’s op. De Yanomami droegen rode doeken, meegebracht door de regering. Normaal zijn ze naakt. Volgens de afgereisde journalisten hadden niet alle indianen door wat de bedoeling was: sommigen hadden de stof om hun hoofd gebonden. Met de pannen en hangmatten die waren meegebracht wisten ze beter raad.

De inheemse groep bleek te weten welk gedrag er van onvervalste indianen wordt verwacht. De Yanomami gaven de bezoekers hun traditionele begroeting – een klopje op de borst – voerden een welkomstdans op en toonden trots hun pijlen en bogen.