Een paarse samenwerking was er tot nu toe maar één keer

VVD en PvdA hebben eenmaal eerder samen geregeerd: tijdens de paarse jaren van 1994 tot 2002, in de twee kabinetten-Kok.

Tussen die acht jaar en de huidige situatie zijn allerlei overeenkomsten te vinden. Bijvoorbeeld dat ook toen, tijdens de formatie van Paars II in 1998, VVD en PvdA geen derde partij nodig hadden voor een meerderheid in de Tweede Kamer. De PvdA haalde toen 45 zetels, de VVD kreeg er 38. D66 schoof met veertien zetels aan, en vormde voor de tweede keer een brug tussen PvdA op links en VVD op rechts.

Nog een overeenkomst, die VVD en PvdA in elk geval toen nader tot elkaar had gebracht: de benarde positie van bestuurderspartij CDA. Net als nu zat het CDA ook tijdens die acht jaren Paars in de problemen: Elco Brinkman beleefde in 1994 de grootste verkiezingsnederlaag van het CDA ooit. Hij ging van 54 naar 34 zetels. In 1998 raakten de christen-democraten nog eens vijf zetels kwijt. Nu resten Van Haersma Buma dertien zetels.

Eén elementair verschil met de acht jaren Paars: de financiële werkelijkheid. Toen kon gemakkelijk geld worden uitgegeven om aan de wensen van alle coalitiepartners te voldoen. Het overheidstekort in het eerste volle paarse jaar bedroeg ruim 9 procent. Nu moet het kabinet miljarden bezuinigen om een tekort van 3 procent niet te overschrijden. In 2000 was er zelfs een begrotingsoverschot van 2 procent. PvdA en VVD dachten verschillend over wat met financiële meevallers moest gebeuren: moest de staatsschuld ermee worden teruggedrongen, of kon je juist gaan investeren?

Op afspraken over besparingen liepen de onderhandelingen tussen PvdA en VVD in 2010 stuk. De VVD stelde in de besprekingen met PvdA, D66 en Groenlinks (die laatste vormde het extraatje in ‘Paars-plus’) harde eisen waarover niet onderhandeld kon worden. Zo spraken de liberalen een veto uit over lastenverzwaring, beperking van hypotheekrenteaftrek en kilometerheffing. Ook stelde Rutte 18 miljard euro als minimumbedrag om te bezuinigen.

In de praktijk bestonden de bezuinigingen die de VVD met CDA en gedoogpartner PVV overeenkwamen ook voor een groot deel uit lastenverzwaringen. Dat aandeel werd groter toen de VVD dit voorjaar akkoord ging met nog meer bezuinigingen voor 2013. In dat Lenteakkoord werd ook de hypotheekrenteaftrek beperkt.

Als de formatie nu ook trekken van eerdere paarse kabinetten krijgt, is er zo een-twee-drie geen regeerakkoord. De formatie van het eerste kabinet-Kok duurde 111 dagen, die van het tweede 89 dagen.