Borreltje wordt Tsjechen fataal

In Tsjechië zijn negentien doden gevallen door illegaal aangelengde wodka van een goedkoop merk. De politie vermoedt betrokkenheid van criminelen. Bij kioskjes kan even niet gedronken worden.

De Tsjechische vrouw van 28 wilde deze week alleen een doordeweeks borreltje drinken met haar gepensioneerde vader.

Beiden werden na het borreltje naar het ziekenhuis afgevoerd, met ernstige vergiftigingsverschijnselen. Haar vader overleefde ternauwernood. Hij is voor de rest van zijn leven blind. De vrouw moest worden begraven. Zonder haar vader. Die lag nog aan het infuus.

De vrouw is één van de negentien slachtoffers die deze week vielen in wat Tsjechische media het ernstigste vergiftigingsschandaal in dertig jaar noemen.

Vader en dochter bleken een glaasje te hebben genuttigd van een in Tsjechië bekend, zij het niet bijzonder kwalitatief hoogstaand wodkamerk Dragon.

De inhoud van de fles was aangelengd met industriële methanol, een goedje dat handelaren in illegale drank vaak gebruiken om drank mee te maken. Het is de helft goedkoper dan consumptiealcohol (ethanol) en het is via neus, ogen en mond niet van ethanol te onderscheiden. Maar als je ook maar een klein beetje te veel gebruikt, is het razend giftig.

De 10,4 miljoen Tsjechen behoren tot de grootste innemers ter wereld – vorig jaar consumeerden ze 65 miljoen liter sterke drank.

Dertig mensen liggen in het ziekenhuis, sommigen in een kunstmatige coma. Een dokter zei dat op 150 mensen die de afgelopen week om onduidelijke redenen zijn overleden, opnieuw autopsie wordt gedaan.

Minister Leos Heger van Gezondheid kondigde op televisie noodmaatregelen aan. Kleine supermarkten en kioskjes (waar je in Tsjechië elk moment van de dag een plastic bekertje wodka, rum of whisky kunt kopen) is het vanaf gisteren voor onbepaalde tijd verboden sterke drank te verkopen. Mogelijk wordt dat verbod komende dagen uitgebreid naar álle gelegenheden waar drank wordt verkocht, bars en restaurants, als de bron van de vergiftigingen niet snel wordt achterhaald, aldus Heger.

De politie deed op meer dan 410 plekken in 9 van de 14 regio’s van Tsjechië invallen, op zoek naar meer illegale drank.

De zaak heeft Tsjechië in zijn greep. De producent van de dodelijke drank haastte zich om te verklaren dat de flessen vervalst waren, door een criminele bende vermoedelijk. De etiketten waren nagemaakt. De fabrikant trof geen blaam. De Tsjechische politie lijkt die vermoedens te delen. Het onderzoek richt zich op „illegale” stokers. Maar dat confronteert de Tsjechen met een ongemakkelijke waarheid: de groeiende problematiek van illegale alcohol.

Illegale drank hoort bij Tsjechië – veel families stoken hun eigen (meestal redelijk ongevaarlijke) wodka, of whisky. Maar steeds vaker brengen criminele groepen in grote hoeveelheden illegale drank op de markt. Twee jaar geleden bleek uit een rapport van de overkoepelende organisatie voor drankproducenten dat het aandeel illegale alcohol op de markt op dat moment bijna 20 procent bedroeg.

Het wordt nu door de oppositie aangegrepen om de regering van de centrum-rechtse premier Petr Necas te verwijten niet op tijd actie te hebben ondernomen. Tot voor kort associeerden veel Tsjechen dergelijke alcoholschandalen eerder met Rusland en niet met hun eigen land, een EU-lidstaat sinds 2004.

„Dit is iets nieuws voor Tsjechië”, zei het hoofd van het Tsjechische Toxicologie Centrum Daniela Pelclova tegen de Tsjechische krant Mlada Fronta Dnes. „Hiervoor zagen we zulke vergiftigingen alleen bij zelfmoorden. Het was een rariteit.” Nu is het volgens haar big business.

Sommigen brengen die ontwikkeling in verband met de slechte situatie in de provincies van Tsjechië, vooral in Moravië-Silesië, in het noordoosten – niet toevallig de regio waar bijna alle vergiftigingen gebeurden. Ondanks alle vooruitgang die bijvoorbeeld in de hoofdstad Praag te zien is, en waar Tsjechië graag goede sier mee maakt, is de situatie daar voor velen uitzichtloos.

In Moravië-Silesië, ooit het centrum van de communistische industrie, is de werkloosheid ruim 50 procent hoger dan in Praag (8,3 procent daar). Onder jongeren is de werkloosheid er nog hoger.

Door de economische crisis, die ook Tsjechië treft, is de situatie alleen maar troostelozer geworden. Dat kan een reden zijn om naar de goedkope fles te grijpen. En waar vraag is, is aanbod, zei Vladimir Steiner, de voorzitter van de organisatie voor drankproducenten, op de Tsjechische radio.

„Mensen met de laagste inkomens gaan op zoek naar goedkope alcohol en zijn bereid drank te kopen waarvan ze geen idee hebben waar die vandaan komt”, aldus Steiner.