Als ik iedereen zou willen was ik sociaal werker geworden helpen ,

Louis Theroux dringt als overbeleefde Brit door in de meest uiteenlopende subculturen. Autisten en dementerenden zijn onderwerp van zijn nieuwe serie. „Voor het eerst spreek ik mensen die niet zelf hun situatie hebben gekozen.”

ca. November 2008, London, England, UK --- Louis Theroux --- Image by © Dan Burn-Forti/Corbis Outline
ca. November 2008, London, England, UK --- Louis Theroux --- Image by © Dan Burn-Forti/Corbis Outline © Dan Burn-Forti/Corbis Outline

Redacteur Media

‘Justin. Had je liever geen autisme gehad? Maakt dit je anders dan anderen?” Louis Theroux staat in een woonkamer met een jongen die naar zijn computerscherm staart. „Weet ik veel….ik word overspoeld door vragen”, antwoordt Justin met luide stem. „Ik vind het fijn dat Justin zo eerlijk is... Misschien ben ik ook wel saai”, mompelt Theroux tegen de moeder van de jongen. „Ja. Je bent nogal oninteressant!” schreeuwt Justin.

Met deze scène begint de eerste aflevering van Extreme Love, de nieuwe BBC-serie van de Britse documentairemaker Louis Theroux die vanaf vandaag wekelijks wordt uitgezonden bij de VPRO. In Autism bezoekt Theroux gezinnen met zwaar autistische kinderen en gaat hij langs DLC Warren, een Amerikaanse school in New Jersey met een vernieuwende aanpak voor deze jongeren.

Wie het werk van Theroux kent, weet dat de houterige, overbeleefde Brit het talent heeft om, ogenschijnlijk zorgeloos, bij de meest uiteenlopende subculturen binnen te dringen. Zo hield hij zich in de BBC-serie Weird Weekends (1998–2000) op met zwarte nationalisten, blanke racisten en speelde hij in een aflevering over de porno-industrie in de San Fernando Valley zelfs een kleine bijrol in een pornofilm.

Voor zijn Extreme Love-serie gaat Theroux na vijftien jaar weer langs bij nieuwe pornosterren en -producenten in Californië en brengt hij een bezoekje aan mensen die tijgers en leeuwen als huisdieren houden. Maar daarnaast begeeft hij zich op nieuw terrein. Niet alleen verdiept hij zich in het lot van autistische kinderen, ook gaat hij, in de aflevering Dementia, langs bij Amerikaanse alzheimerpatiënten.

Voordat Theroux begon met de opnames van beide documentaires voerde hij op het kantoor van de BBC een aantal discussies met zijn producent over de onderwerpkeuze. „Hij zei dat ik afweek van mijn eerdere werk”, vertelt Theroux aan de telefoon vanuit Londen waar hij woont met zijn vrouw en twee kinderen. „Mijn programma’s gaan over menselijke relaties die onder druk staan en waar liefde en wanhoop elkaar afwisselen. Tot nu toe sprak ik altijd met mensen die zelf voor hun situatie hadden gekozen. Maar iemand die dementeert of een kind krijgt dat autisme heeft, kiest daar niet voor.”

In Dementia ontmoet Theroux de 89-jarige Nancy die thuis wordt verzorgd door haar echtgenoot John – zij is extreem vergeetachtig, hij draagt een naambordje zodat ze telkens weer weet wie hij is. „Een familielid van iemand die alzheimer heeft, wordt geconfronteerd met moeilijke keuzes”, zegt Theroux. „Zorgen ze zelf voor hun dementerende ouder of echtgenoot? Wanneer wordt die last te groot en draag je iemand over aan een zorginstantie? De keuzes zijn interessant, het is vaak totaal niet duidelijk wat je in zo’n situatie moet doen.”

Theroux volgt ook de voormalige tandarts Gary die in een speciale afgesloten inrichting voor dementerenden rondloopt en af en toe wordt opgezocht door zijn partner Carla. Schrijnend is de passage waarin duidelijk wordt dat Gary, die Carla niet meer herkent, op de afdeling maar liefst twee bejaarde vriendinnen heeft met wie hij, voor de neus van Carla, gearmd rondwandelt, dineert en vermoedelijk ook het bed deelt. „Carla vertelt in de documentaire dat ze dit gedrag van Gary kan accepteren”, zegt Theroux. „Wat dat betreft heeft deze situatie overeenkomsten met wat ik eerder onderzocht bij swingers of pornoacteurs. In beide gevallen worden de partners geconfronteerd met de vraag: wat is het belang van seksuele exclusiviteit?”

In de aflevering Autism probeert Theroux vooral een zo ‘eerlijk’ mogelijk beeld te geven van autisme. Niet alleen de kinderen worden gevolgd, vooral ook de strijd van de ouders met de dagelijkse praktijk wordt in beeld gebracht. Een van de pijnlijkste scènes uit de documentaire is het moment waarop de 15-jarige Joey een woedeaanval krijgt en zijn moeder Carol hem op een paar kussens moet duwen en bovenop hem gaat liggen om hem te kalmeren. „Ik geneerde me op het moment dat hij die aanval kreeg”, zegt Theroux, die zelf als toeschouwer in beeld is. „Ik ben wel journalist maar ook mens, ik wilde daar niet alleen maar staan staren. Ik vroeg Carol of we moesten vertrekken, maar ze zei: ‘Nee, laat dit zien. Ouders tonen dit normaal niet, maar dit is het ware gezicht van autisme’. Dat vond ik heel sterk.”

Bij deze aflevering stelt Theroux ook een aantal confronterende kwesties aan de kaak. Aan de vader van Joey vraagt hij: „Is het moeilijk van hem te houden?” Ook legt hij verschillende ouders voor: „Had je liever gewild dat je kind geen autisme had?” De reacties zijn verschillend.

Carol geeft toe elke dag te bidden dat de toestand van haar zoon verandert. Paula, de moeder van de autistische tweeling Marcello en Lucy meent dat „God je geeft wat je aankunt” en Mary, moeder van Nicky, waardeert haar zoon om zijn autisme. „Het maakt hem juist speciaal.” „Mensen zoeken verschillende oplossingen om de verhouding met een geliefde goed te houden”, zegt Theroux. „De meest vreselijke aspecten van de menselijke psyche, zijn tegelijkertijd vaak ook de meest menselijke. Je houdt onvoorwaardelijk van je kinderen, maar je wilt soms dat ze anders zijn. Het is bevrijdend om die onderdrukte impulsen naar buiten te gooien. Dat werkt therapeutisch.”

Maar ziet hij zichzelf dan als een therapeut? In zijn boek The Call of the Weird (2005) onderzocht Theroux al eerder de kunstmatige relatie die hij als journalist heeft met zijn onderwerp. „Ik ontwikkel soms een nauwe band met mensen. Maar als ik iedereen zou willen helpen, was ik sociaal werker geworden. Ik maak niet alleen iets waar mensen blij mee zijn. Sommigen voelen zich te kijk gezet. Journalistiek gaat over verleiding en verraad. Dat is soms lastig. Ik probeer vooral de waarheid naar boven te halen en een zo eerlijk mogelijk verhaal neer te zetten.”

Louis Theroux: AutismNed. 3, 21.20 - 22.30 uurBekijk via nrc.nl fragmenten uit eerdere documentaires van Theroux