Winnaar van de peilingen geen stap verder

15 zetels (gelijk gebleven)

De SP stond klaar om te gaan regeren, maar lijsttrekker Emile Roemer raakte de afgelopen weken al het krediet uit de peilingen kwijt.

Vijf minuten. Langer zou zijn teleurstelling niet duren, beloofde SP-lijsttrekker Emile Roemer gisteravond. „De campagne voor de volgende verkiezingen begint vandaag. Ze zijn nog lang niet van ons af!”

De opbeurende woorden van de partijleider kunnen niet verhullen dat zijn partij zwaar aangeslagen is. Wanneer de eerste teleurstellende uitslagen op een groot scherm waren verschijnen, valt er een doodse stilte in de zaal. Een man heeft moeite zijn tranen te bedwingen en wordt door een vrouw troostend over zijn hoofd geaaid.

„Dit is gewoon kut”, klinkt het onder aanwezige SP’ers. Kandidaat-Kamerleden drukken zich wat diplomatieker uit, maar kunnen hun teleurstelling ook niet verbergen. Jasper van Dijk (nummer 8 op de lijst): „Een domper.” Manja Smits (11): „Het is even slikken.” Henk van Gerven (nummer 10): „We zijn nu de derde partij van Nederland. In die zin is het een vooruitgang.”

Het is nog maar drie weken geleden dat de partij droomde van de eerste SP-premier ooit. De partij was wekenlang de grootste in de peilingen, groter dan de VVD. Partijvoorzitter Jan Marijnissen voorspelde drie weken geleden nog een resultaat van „tussen de 25 en 45 Kamerzetels” voor zijn partij.

Hoe anders pakte het uit.

Roemer presteerde matig in de vele verkiezingsdebatten, zijn concurrent op links Diederik Samsom kreeg juist goede kritieken. Daarop koos Roemer voor een uitgebreide boetedoening in de media: Hij zei dat hij „te aardig” was geweest. Schadelijk voor het vertrouwen van de kiezer waren ook de doorrekeningen van het Centraal Planbureau. Hieruit bleek dat de SP de pensioenleeftijd wil verhogen, waar de partij juist jaren fel tegen had gestreden. En dan was er nog het over my dead body-incident, waarmee Roemer duidelijk maakte dat Nederland geen boete gaat betalen als het begrotingstekort in 2013 hoger is dan 3 procent.

Het leidde allemaal tot dalende peilingen, en die trend bleek niet meer te stoppen. Leek de SP gisterochtend nog op zeker twintig zetels te kunnen rekenen, het uiteindelijke resultaat was schamel: nul zetels winst.

De partij troost zich met de gedachte, zoals meer partijen, dat zij slachtoffer is geworden van de titanenstrijd tussen VVD en PvdA. De SP belandde in een „enorme clash waarin we geen schijn van kans hadden”, zegt Renske Leijten (nummer 2). Emile Roemer: „Ik had daar graag tussen gestaan, maar dat is dit keer niet gelukt.”

Toch staat de partij zelf er nog prima voor, vindt Roemer. Sinds januari zijn er veel leden bijgekomen. Er waren meer vrijwilligers op pad dan ooit. Overal op straat ontmoetten de SP-vrijwilligers „sympathie” voor de partij, zo zeiden ze. En niet te vergeten: de SP is nu de derde partij van Nederland, al is het gat met de andere twee groot. Partij-ideoloog Ronald van Raak: „De partij heeft geïnvesteerd in de toekomst.”

Maar niet iedereen neemt met die uitleg genoegen. Partijvoorzitter Jan Marijnissen kondigt alvast een interne evaluatie aan: „Er is iets niet goed gegaan in de campagne.”

Na het tegenvallende resultaat ligt terugkeer naar de oppositiebankjes voor de hand, zegt Marijnissen. Dat is een grote deceptie voor zijn partij. Sinds de komst van Roemer heeft de partijtop alles op alles gezet om eindelijk een keer mee te kunnen doen in een kabinet. Roemer legde contacten met sociale partners, zorgde voor een goede relatie met andere fractievoorzitters en stelde alvast een lijstje met geschikte kandidaat-bewindslieden op. De partijtop liet niet na te verkondigen dat de SP er klaar voor was. Tevergeefs, lijkt het nu. De conclusie van Roemer: „Het is een rare avond.”