Harde campagne tegen Europa loont niet

15 zetels (verlies: 9)De PVV heeft zwaar verloren, wellicht doordat de VVD weer een alternatief is op rechts. „We moeten weer een hard rechts geluid laten horen.”

Een stevige, opgewekte man stoot Kamerlid Louis Bontes (PVV) aan. „Wat er ook gebeurt”, brult hij, „altijd blijven lachen”. Het is kort na de eerste prognose van de verkiezingsuitslag in café Byblos in Den Haag. De PVV lijkt 11 zetels in te moeten leveren en uit te komen op 13; uiteindelijk houdt ze 15 zetels over. Louis Bontes lacht niet. Hij kijkt de man stoïcijns aan en neemt dan een slok.

Chagrijn overheerst bij de PVV-aanhang. Een blonde vrouw van middelbare leeftijd hangt verslagen aan de bar. Sneller dan verwacht komt partijleider Geert Wilders met een toespraak waarin hij het verlies ruiterlijk erkent en de winnaars feliciteert. Staand voor een grote Nederlandse vlag: „We hebben zwaar verloren. We hebben ons met hart en ziel ingezet. Onze campagne koos voor Nederland, maar kennelijk is dat onvoldoende aangeslagen.”

Kamerlid Fleur Agema – „het is niet fraai” – suggereert dat de tweestrijd tussen VVD en PvdA de partij parten heeft gespeeld. Ze noemt ook het interne gerommel bij de PVV. Midden in de zaal is de Limburgse oud-PVV-bestuurder Theo Krebber een van de weinige aanwezigen die een kritische analyse aandurft: Geert Wilders had volgens hem in het voorjaar niet moeten weglopen uit het Catshuis, waar hij onderhandelde met VVD en CDA over verdere bezuinigingen. De PVV had zichzelf in het centrum van de macht gepositioneerd, maar Wilders gaf die plek na zeven weken onderhandelen bijna achteloos weg. Zie hier het resultaat, zegt Krebbers: een zware verkiezingsnederlaag en, niet onbelangrijk voor PVV’ers, winst voor de PvdA. „De partij moet zich nu heroriënteren”, zegt Krebber. „Met een kleine kern constructief oppositie voeren en daarna besturen. Lukt dat niet, dan houdt de PVV op te bestaan.”

Anderen houden het op de vertrouwde mantra dat de „linkse media” de PVV kapot hebben gemaakt. In café Byblos staan journalisten de hele avond achter een dik koord, afgescheiden van de rest van de zaal. Interactie tussen beide groepen is alleen mogelijk als hooggeplaatste PVV’ers daar uitdrukkelijk voor kiezen. Journalisten die zomaar een vraag stellen, krijgen een uitbrander. En als een minder prominent PVV-Kamerlid een bevriende journalist een hand geeft, grijpt de persvoorlichter in: geen contact alsjeblieft. Daar komt maar narigheid van.

Op de eerste verdieping van het café schudt Joost van Hooff, Statenlid voor de PVV in Noord-Holland, zijn hoofd. Hij heeft geen eenduidige verklaring voor dit verlies. Ook hij begint over de tweestrijd tussen VVD en PvdA, het op drift geraakte electoraat en de interne problemen. Samen met kandidaat-Kamerlid Edgar Mulder, nummer 28 op de lijst, wijst hij ook op de stevige ruk naar rechts die de VVD heeft gemaakt sinds de opkomst van de PVV, waarmee die partij voor PVV-kiezers weer aantrekkelijk is geworden. De stoerheid van VVD-lijsttrekker Mark Rutte over Griekenland („geen cent erbij”), over ontwikkelingshulp („drie miljard eraf”) en criminelen („vandalen betalen”) werkt volgens de twee als een magneet op teleurgestelde PVV-kiezers. Mulder: „We moeten weer een hard rechts geluid laten horen. Dan maar een reactionaire splinterpartij met vier zetels.”

Was de harde anti-Europa-campagne toch geen slimme zet? Had Wilders zich wel zo stevig af moeten zetten tegen de voor zijn kiezers aantrekkelijke VVD? PVV’ers reageren apathisch. Ze hebben geen idee en ze willen naar huis.