De conclusie: historische zege VVD, comeback PvdA, Wilders afgedroogd

VVD-leider Rutte met fractievoorzitter Blok en campagneleider Patricia Cho Chia Yuen. Foto NRC / Pierre Crom

Wilders afgedroogd en (vrijwel) opgeborgen. Grote verliezer: de euroscepsis. VVD en PvdA onverwacht omvangrijke winnaars. Nederland heeft weer eens gestemd – en opnieuw maakte de kiezer er een daverende verrassing van.

De VVD behaalde een historisch verkiezingsresultaat: de liberalen werden opnieuw de grootste en behaalden nog nooit zoveel zetels in de Kamer. Omdat de VVD de grootste is, is de partij aan zet in de formatie.

VVD’ers zijn ook ook om een andere reden blij, aldus onze politiek redacteur Derk Stokmans:

“Hun partij is niet afgestraft voor deelname aan het kabinet. Anders dan CDA en PVV. En ook anders dan regeringspartijen in zoveel andere Europese landen sinds de financiële crisis uitbrak.”

Rutte viert de overwinning van de VVD. Foto ANP / Robin UtrechtRutte viert de overwinning van de VVD. Foto ANP / Robin Utrecht

PvdA: de grote comeback

Net als twee jaar geleden moest de PvdA het net afleggen tegen de VVD, maar de sociaal-democraten vierden hun flinke zetelwinst in een uitgelaten sfeer.

Het zelfvertrouwen bij de PvdA was stevig gegroeid in de laatste weken, maar die ongeveer tien extra zetels had niemand zien aankomen. De overwinning die Samsom gisteravond boekte deed denken aan de miraculeuze comeback van Wouter Bos in 2003, vindt onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet:

“Ook hij begon aan de campagne met hopeloos slechte peilingen. Ook hij sloeg zijn slag in het eerste belangrijke televisiedebat. En ook hij kwam uit op meer dan veertig zetels.”

Foto Reuters / Michael KoorenFoto Reuters / Michael Kooren

‘Tegenvallend resultaat voor SP’

Voor de SP was de uitslag (de partij bleef gelijk op vijftien zetels) zeer teleurstellend, vindt onze politiek redacteur Oscar Vermeer:

“Het is nog maar drie weken geleden dat de partij droomde van de eerste SP-premier ooit. De partij was wekenlang de grootste in de peilingen, groter dan de VVD. SP-aanhangers zagen Roemer al in het Torentje. Partijvoorzitter Marijnissen voorzag eind augustus ‘tussen de 25 en 45 Kamerzetels’.

Hoe anders verliep het sindsdien. Roemer deed het matig in de tv-debatten, zijn concurrent op links Samsom deed het juist goed. Roemer deed daarop uitgebreid boetedoening in de media en zei dat hij ‘te aardig’ was geweest. Het leidde tot dalende peilingen en uiteindelijk tot een tegenvallend resultaat.”

Foto NRC / Rien ZilvoldFoto NRC / Rien Zilvold

Wilders kan weer gaan vechten in de oppositie

De PVV is door het grote verlies bij deze verkiezingen “lamgeslagen”, stelt onze politiek redacteur Huib Modderkolk. “De PVV is waarschijnlijk afgestraft omdat kiezers niet willen stemmen op een partij waarvan ze eigenlijk zeker weten dat ze in de oppositie komt. Zo hard roepen dat je uit de EU gaat, dat ging ook veel PVV-stemmers veel te ver.”

Wilders kan nu weer de rol gaan vervullen die hem het beste past, zegt Modderkolk:

“Wilders nam ruiterlijk z’n verlies en gaat weer doen waar hij groot mee is geworden: oppositie voeren. Hij heeft zich altijd afgezet tegen de macht en zegt dat hij opnieuw wil gaan vechten.”

Wilders na zijn grote verkiezingsnederlaag. Foto ANP / Jerry LampenWilders na zijn grote verkiezingsnederlaag. Foto ANP / Jerry Lampen

Gemengde gevoelens bij verliezend CDA

Bij het CDA, dat de vijfde verkiezingsnederlaag op rij leed, erkennen ze dat de partij grote problemen heeft, maar is er ook een positief gevoel, zegt onze verslaggever Freek Staps:

“Bij het CDA is een volstrekt gevoel van urgentie over de problemen van de partij. Toch zijn ze over bepaalde dingen ook erg positief: het gevoel is dat de partij er weer staat en dat de weg omhoog gevonden is.

Natuurlijk is dit een gigantische verkiezingsnederlaag, maar bij het CDA doen ze alsof het nog veel erger had kunnen zijn. Maar natuurlijk staat de partij er heel slecht voor.”