VVD en PvdA hebben zo’n 80 zetels, maar zullen derde partij nodig hebben

Rutte vanavond op de uitslagenavond van de VVD. Foto Reuters / Yves Herman

De twee grote winnaars van de verkiezingen, de VVD en de PvdA, hebben samen rond de tachtig zetels gehaald, genoeg om samen een kabinet te vormen. Toch zullen ze hoogstwaarschijnlijk op zoek moeten naar een derde partij.

De definitieve prognose van de NOS gaf de VVD eerder vanavond 41 zetels en de PvdA 40. Die 81 zetels zijn genoeg voor een ruime meerderheid in de Tweede Kamer, maar een eventueel kabinet van VVD en PvdA kan niet rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer (30 van de 75 zetels). Daarom lijkt een derde partij noodzakelijk.

Middenkabinet of paars kabinet ligt voor de hand

Daarvoor zijn twee opties, allereerst een middenkabinet met het CDA, die naar verwachting dertien zetels haalde. Zo’n coalitie lijkt de voorkeur te hebben van VVD-leider Rutte, die in de campagne al zei het liefst weer met het CDA te gaan regeren. Voor de PvdA is een middenkabinet electoraal minder aantrekkelijk, omdat de sociaal-democraten dan de linkse minderheid gaan vormen in een kabinet met een rechts karakter.

Een andere variant is Paars Plus. Een paars kabinet van VVD, PvdA en D66 heeft een ruime meerderheid in de Tweede Kamer, maar voor een meerderheid in de senaat is ook GroenLinks nog nodig. De VVD is echter huiverig voor een paars avontuur met GroenLinks. Nu gaan regeren kan ook voor het meer dan gehalveerde GroenLinks wel eens electorale zelfmoord zijn.

Rutte en Samsom wacht ‘pittige opdracht’

Misschien dat een middenkabinet met ook D66 er nog bij wel de meest realistische optie is. Zo’n vierpartijenkabinet heeft een meerderheid in de Eerste Kamer en kan het voor de PvdA iets gemakkelijker maken, omdat D66 een natuurlijke coalitiepartner is.

Rutte en Samsom staan vanaf morgen hoe dan ook voor “een pittige opdracht”, schrijven onze politiek redacteuren Tom-Jan Meeus en Herman Staal morgen in nrc.next:

“Een partij die door wil gaan met marktwerking in de zorg (VVD) moet samen met een partij die er vanaf wil (PvdA). Een partij die een toptarief voor hoge inkomens wil invoeren (PvdA) moet samen met een partij die daarvan gruwelt (VVD). De kiezer beloonde de rechtse koers van de VVD en de linksere koers van de PvdA, maar tegelijkertijd gaf de kiezer aan dat een middenkabinet de enige optie is. Beide winnaars moeten nu inschikken. Voor winnaars ligt dat niet voor de hand.”