Duitse Hof keurt Europees noodfonds goed, maar onder voorwaarden

Het logo van het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe. Foto AFP / Thomas Kienzle

Duitsland kan het Europese noodfonds ESM ratificeren. Dat is de belangrijkste conclusie na de uitspraak van het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe vanmorgen. Het Hof stelt echter wel voorwaarden.

Een van die voorwaarden is dat Duitsland zijn bijdrage, op dit moment een garantstelling voor 190 miljard, niet mag verhogen zonder instemming van de Bundestag.

De beurzen reageren verheugd op de uitspraak: Italië en Spanje zien hun rente op tienjarige staatsobligaties dalen en de Amsterdamse beurs zit in de lift. Ook de euro reageert positief: die veerde op naar de hoogste stand in vier maanden.

Hof waarborgt grondwettelijke rechten van de Duitsers

Het Constitutionele Hof, dat de taak heeft de in de grondwet neergelegde rechten van de Duitse burgers te waarborgen, boog zich de afgelopen tijd over de vraag of Duitse steun aan het Europese noodfonds ESM wel grondwettelijk is. De algemene verwachting was al dat Karlsruhe vandaag een ‘ja, maar’ zou afgeven.

De financiële markten hielden de uitspraak uiteraard nauwlettend in de gaten. Als het Hof Duitse deelname had afgewezen, dan kon Duitsland het ESM niet ratificeren en lag chaos in de eurozone voor hand. Duitsland is immers de grootste economie van Europa en de belangrijkste bijdrager aan het noodfonds. Zonder Duitsland komt er geen ESM.

Laatste juridische hindernis voor in werking treden van ESM

Het ESM (Europees Stabiliteits Mechanisme) is een permanent noodfonds voor de eurozone en de opvolger van het EFSF, dat tijdelijk was. Komt een van de eurolanden in de problemen, dan kan het fonds worden aangesproken. De zeventien eurolanden hebben gezamenlijk een contante bijdrage van 80 miljard geleverd en staan garant voor 500 miljard euro (met het tijdelijke EFSF erbij opgeteld 700 miljard). Ze doen dat volgens een eerder afgesproken verdeelsleutel. Zo draagt Nederland 5,7 procent bij (4,57 miljard – in totaal voor 40 miljard garant) en we zijn daarmee vijfde in het rijtje: alleen Spanje (11,9 procent), Italië (17,9 procent), Frankrijk (20,4 procent) en Duitsland (27,1 procent) betalen meer.

Het ESM zou oorspronkelijk op 1 juli in werking treden, maar liep vertraging op door de bezwaren van tegenstanders, onder wie parlementslid Peter Gauweiler (CSU), die inbrachten dat het Duitse parlement te weinig controle heeft over de miljarden euro’s die via het ESM naar Zuid-Europese landen worden overgemaakt.

Met de langverwachte goedkeuring in Duitsland is de laatste juridische hindernis nu genomen. Alle andere eurolanden hebben het verdrag dat de oprichting van het ESM regelt al geratificeerd. De voorzitter van de eurogroep laat in een verklaring weten dat hij verwacht dat het ESM binnenkort in werking kan treden. Anderen twijfelen daar nog aan: volgens Guntram Wolff van de Europese denktank Bruegel kan uit de formulering van het Hof worden afgeleid dat er wel degelijk nog een wijziging van - of toevoeging aan - het ESM-verdrag nodig is.

Merkel zal om 11.30 uur een verklaring geven naar aanleiding van de uitspraak. Het is nog niet bekend wanneer president Gauck het verdrag nu gaat tekenen.

De volledige uitspraak van het Duitse Hof staat hier (en hier in het Engels).

    • Peter Zantingh