De dood of de gladiolen, gewoon spelen!

Annemarie de Bruijn (31) is theatermaker én actrice. Ze vindt dat het tijd is voor een keuze. ‘Nu overkomt alles me een beetje.’

Nederland, Den Haag, 05-09-2012 Annemarie de Bruijn, artistieke leider van Het Vijfde Bedrijf, theatermaakster PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS
Nederland, Den Haag, 05-09-2012 Annemarie de Bruijn, artistieke leider van Het Vijfde Bedrijf, theatermaakster PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2012

‘Ik heb het altijd zo vreemd gevonden. Dat Lady MacBeth in Shakespeare’s stuk ergens rond het tweede bedrijf gewoon verdwijnt. Opeens is ze weg. Ja, in het vijfde gilt ze nog een keertje wat vanuit de coulissen – en dan is ze dood. Nogal eigenaardig. En ook oneerlijk, want zij zette het hele drama in gang. Daar wilde ik iets mee doen.

„Het was 2006. Ik was net van school af, een opleiding tot theaterdocent. Maar niemand zit op je te wachten als je klaar bent. Geen toneelgezelschap dat roept: ‘Kom bij mij!’ Dat is slechts een enkeling gegund, de meesten niet. Dus ging ik zelf toneel maken. Schrijven, regisseren, acteren.

„Dat is uiteindelijk Lady M. geworden. Ik ben gaan improviseren, gewoon op de vloer, met dat idee in mijn achterhoofd. Met een schrijfster heb ik dat vervolgens uitgewerkt. Tot een solo waarin ik een kant laat zien van Lady MacBeth die nog nooit is verteld – omdat ik het er gewoon heb bijbedacht.

„Als je weinig hebt, moet het met weinig kunnen. Het hele decor moest in mijn eigen autootje passen, dat was mijn criterium. Tja, en dan bellen. Naar alle theaters van Nederland. ‘Dag, ik ben Annemarie en ik heb een voorstelling.’ Ze zullen wel gedacht hebben: wat moet dat wijf? ‘Mag ik de programmeur spreken? Van de kleine zaal, ja.’ Uiteindelijk mocht ik in negen theatertjes komen spelen – van een hele lange lijst. Gewoon gratis, alleen tegen onkosten. Ik was al lang blij dat ik er überhaupt mocht staan.

„Bij een voorstelling in Amsterdam – ik had er net genoeg vrienden wonen om de zaal te vullen – kwam toen iemand van een impresariaat kijken. Die was getipt, dat hoorde ik van tevoren. Schrikken natuurlijk, maar ja. De dood of de gladiolen, gewoon spelen! En hij vond het goed. Ik mocht het concept uitbouwen tot een langere voorstelling. Dan ging hij het verkopen. Dat werd een succes.

„Inmiddels heb ik Lady M. al heel vaak gespeeld. Dit jaar haal ik de honderdste keer. Dat is ontzettend veel voor een productietje van zo’n onbekend persoon. Het personage is intussen onderdeel van mezelf geworden. Omdat het uit improvisatie is ontstaan, ligt het heel dicht bij me. Maar het blijft een pittig ding, deze voorstelling. Ik sta zeventig minuten aan één stuk te lullen, en op en neer te springen. Bloedheet. Dan grappig, dan dramatisch – ik schakel me suf. Het blijf een uitdaging. Zelfs na honderd voorstellingen denk ik weleens tijdens het spelen: ‘Verdomme, het gaat me nu gewoon echt niet lukken! Het moet een keer misgaan!’ Maar dat is gelukkig nog nooit gebeurd.

„Wat ik nu doe, is eigenlijk te herleiden naar één telefoontje. Na de middelbare school heb ik twee jaar als serveerster in de horeca gewerkt. School vond ik vreselijk, en ik wist niet wat ik wilde. Ik was niet meer met toneel bezig. Ik heb altijd jeugdtheater gedaan, vanaf mijn zevende, maar ik stond ook weer niet vooraan in de grote kerstproductie op school of zoiets. Toen belde een oud-docent van het jeugdtheater, waar ik al lang weg was, uit het niets. Of ik zijn regieassistent wilde worden. Dat telefoontje is cruciaal geweest. Door hem ben ik die opleiding gaan doen. Ik weet eigenlijk niet waarom hij mij belde toen. Dat zou ik hem eens moeten vragen.

„Ik vind het leuk om een rol heel stevig neer te zetten. Ook mijn tweede solo, Cassandra, is zo’n rol. Toch weer een vrouw die vooral bekend staat als een schreeuwlelijk die iedereen tegen zich in het harnas jaagt. En een vrouw over wie je in het origineel weinig te weten komt. Weer een origineel bedenksel tegen de achtergrond van een tijdloze klassieker. Die voorstelling is geproduceerd door het Vijfde Bedrijf, de stichting die ik samen met mijn zus Sarah heb opgericht.

„Cassandra heeft in 2010 gespeeld. Voor het afgelopen seizoen wilde ik dat weer, maar de theaters zaten allemaal in de kramp. Die durfden niets meer te boeken. Daar schrok ik van. Het is een lastige tijd. Minder geld krijgen is één ding, maar als je echt die theaters niet inkomt... Dan maar internationaal, dacht ik. Avontuur!

„In augustus stond ik met een Engelstalige versie van Lady M. op Fringe in Edinburgh, op het grootste theaterfestival ter wereld. Dat voelde opnieuw als een debuut, in Engels. Het stuk was ooit al vertaald, maar op de plank blijven liggen. Die vertaling hebben we voor Fringe uit het stof getrokken.

„Ik had het wel onderschat. Het voelde in het begin alsof ik een Engelsman nadeed. Toch past die taal bij de voorstelling. Alsof je dichter bij het vuur zit, het is toch Shakespeare. Op Fringe heb ik achttien keer gespeeld in achttien dagen. En veertien recensies gekregen, goede recensies. Een geweldig gevoel. Het mooiste compliment? ‘Which part of England are you from?’

„Ik ben erg gehecht aan de ‘maakkant’ van theater. Om alles zelf te doen. Acteren, schrijven, productie, regie – dat zit in mijn aard. Ik wil absoluut een derde solo gaan maken, weer over een historisch figuur. Dan wordt het een mooi drieluik. En Op visite! weer oppakken. Dat was zo’n mooi project. We leidden publiek door verzorgingstehuizen in Den Haag, en ouderen vertelden daar dan hun levensverhaal. De verhalen van die oude vissers in Scheveningen, prachtig – alsof ze recht uit de Middeleeuwen kwamen.

„Ik ben nu vaker ‘alleen’ actrice geweest. Of alleen regisseur. Dat was in het begin wel wennen, en soms moeilijk. Mijn blik als maker is soms toch net anders dan die van acteurs pur sang. Bij mijn opleiding ben je op een andere manier met spel bezig dan bij een acteursopleiding. Misschien dat ik meer het gevoel heb dat acteurs ten dienste staan van de regisseur, en dat je kont tegen de krib gooien vaak heel onproductief is.

„Ik haat auditie doen. Ik zit ook niet in die acteurskring, of zo. Dat is gewoon nooit gebeurd. Ik loop geen audities af, ik ben een slechte netwerker. Geen worm die zich overal naar binnen weet te vreten.

„Het is op dit moment behoorlijk nadenken. Ik word steeds beter in wat ik doe, maar het is allemaal op projectbasis. Dat is financieel lastig. Het is liefdewerk, je haalt er nooit uit wat je erin steekt. Ik doe er heel veel naast – korte solo spelen hier, een dansles geven daar – en die combinatie vind ik nog heel leuk.

„Maar ik ben nu wel 31. Dit is het moment om bij dit soort dingen stil te staan. Om een keuze te maken.

„Ga ik me meer ontwikkelen als theatermaker? Of ga ik er juist voor als actrice? En wil ik dan ook bij andere toneelgezelschappen aan de bak komen, of blijf ik het zelf doen? Nu overkomt alles me een beetje. Tegen alles wat ik leuk vind, zeg ik ja. En dat geeft niet, ik vermaak me prima. Maar er zit geen lijn in. En dat moet ik nu bepalen: of ik wil dat er een lijn in komt, of niet.”

Op 10 en 11 oktober, en 9 en 10 november, staat Annemarie de Bruijn met haar Engelstalige solovoorstelling Lady M. in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.