Blanco stemmen is zinloos. Tenzij het resulteert in een lege zetel

Dit is geen blanco, maar een ongeldige stem. Voorbeeld van Kiesraad

Bij de parlementsverkiezingen in 2010 leverden 8.829 mensen, 0,1 procent van het opkomende electoraat, hun stembiljet leeg in. Stemmen die weliswaar meetellen in het opkomstpercentage, maar geen invloed hebben op de zetelverdeling. Dat kan anders.

De Kiesraad schakelt de blanco stem in waarde gelijk aan een ongeldige stem. In wezen maakt het dus niet uit of je ‘zakkenvullers!’ op het biljet kalkt, meerdere vakjes inkleurt of het biljet leeg laat. Het enige recht dat de blanco stemmers wordt gedaan is dat hun biljetten apart geteld worden. Een getal, daar moeten de blanco stemmers het mee doen.

Eigenlijk is dat niet eerlijk. Anders dan niet-stemmers tonen blanco stemmers democratische betrokkenheid. Met ‘blanco’ geven ze aan dat geen enkel partijprogramma aansluit op hun wensen of geven ze een motie van afkeuring aan de gehele politiek. Een boodschap die tot uitdrukking zou mogen komen in de zetelverdeling. Of zoals iemand het verwoordt op een forum: “De Tweede Kamer kan een voorstel aannemen waardoor blanco stemmen meetellen voor de zetelverdeling. Blanco stemmen leveren dan blanco zetels op. Lege stoelen dus. De diskwalificatie van het establishment wordt zo zelfs zichtbaar. Dat zal de kiezer zeker aanspreken. De kiezer kan dan het parlement letterlijk naar huis sturen. Democratie optima forma en het ultieme wapen tegen populistische protestpartijen.”

Zwijgend de politiek afwaarderen

Vorige maand hield columnist Luuk Koelman een soortgelijk pleidooi in dagblad Metro. Hij stemt blanco uit protest tegen de “verkiezingscampagnes die holler klinken dan ooit te voren”. Geen enkele partij durft de nodige miljardenbezuinigingen concreet te benoemen, argumenteert hij. “Beter blanco stemmen, dan stemmen op een partij die u een dag na de verkiezingen het mes van de vergeten beloften in de rug jaagt.” Zijn stelling: “In een echte democratie behoren 65.000 blanco stemmen één lege Kamerzetel op te leveren. Wat een geweldig beeld zou dat zijn. Stel je voor: tien procent van de kiezers stemt blanco. Dat zijn dan vijftien lege Kamerzetels, vier jaar lang. Een sterker signaal aan de politiek lijkt me nauwelijks denkbaar.” Een overweging waard. Dit zou blanco stemmers promoveren tot de niet-klappers bij een concert. Je ziet ze al staan: met hun zwijgende aanwezigheid waarderen ze de artiest af.

Een blanco stem is wat het is: een stembiljet dat je blanco laat. Artikel N7 van de Kieswet meldt: “Blanco is de stem uitgebracht op een stembiljet dat door de kiezer is ingeleverd zonder dat hij geheel of gedeeltelijk een wit stipje in een stemvak rood heeft gemaakt en zonder dat hij anderszins op het stembiljet geschreven of getekend heeft.” Toch is het concept voor velen niet helemaal duidelijk. De Kiesraad toont als voorbeeld een biljet waarop iemand schreef ‘Dit is een blanco stem!’. Zulks is niet alleen onnodig, maar maakt het biljet ook nog eens ongeldig. Deze stem zal dus niet geteld worden als blanco stem, maar als ongeldige stem. De stemmachine was wat dat betreft duidelijker. Daarop zat een aparte knop ‘blanco’. Zoiets wil Camiel Versluis van Groenstrategie.nl ook op het papieren biljet. Zijn argument: mensen stemmen nu op een tegenpartij omdat de blanco stem op het biljet niet als optie wordt genoemd. “In 2006 was het percentage blanco stemmen met de stemcomputer bijna twee maal zo groot (0,17%) als in 2010 met het rode potlood”, weet hij.

Enkel opkomen heeft geen invloed

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 voerde Lijst Blanco actief campagne voor de blanco stem in Amsterdam. Lijst Blanco bleek geen echte lijst, maar slechts een campagne. Waar media doorgaans zwijgen over het aantal blanco stemmen, daar verkondigde Lijst Blanco met trots dat de hoeveelheid blanco stemmen ten opzichte van 2006 meer dan verdubbeld is. “Jullie geven handen en voeten aan het gevoel dat een blanco stem veel meer zegt dan een niet opgekomen stem”, reageerde een sympathisant. Hiervan kan de Kiesraad nog wat leren. In de uitslagenmodule op de site worden ongeldige en blanco stemmen bij elkaar opgeteld.

Alleen als de cijfers gemeld worden, heeft een blanco stem dus symbolische waarde. Vergelijkbaar met het demonstratief verbranden van stembiljetten door de groepering ‘Stop de Leugen’ afgelopen zondag in Utrecht, een actie waar menig blanco stemmer zich van zou distantiëren. Toch is het resultaat hetzelfde: noch het verbranden van je biljet noch een blanco stem heeft invloed op de verkiezingsuitslag.

Volg de auteur op Twitter

    • Steven de Jong