VS aan basis permanente machtsstrijd in Irak

Het doodvonnis tegen vicepresident Hashemi wordt door de Iraakse sunnieten gezien als onderdeel van het shi’itische machtsstreven.

Irak speelt geen rol in de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. In Washington is er nauwelijks meer belangstelling voor. Het Amerikaanse leger is er sinds eind vorig jaar vertrokken; de reusachtige ambassade, die in 2009 open ging met 2.000 diplomaten, staat voor de helft leeg.

En het resultaat van acht jaar Amerikaanse bezetting en democratiseringsinspanning is ook niet iets om trots op te zijn.

Irak is een sektarisch en etnisch verdeeld land geworden, waar journalisten regelmatig bedreigd en soms vermoord worden en de rechterlijke macht naar de mening van internationale mensenrechtenorganisaties slecht werk aflevert. Aan de lopende band worden na oneerlijke processen terreurverdachten ter dood veroordeeld, en in slechts iets lager tempo ook terechtgesteld.

De laatste terdoodveroordeelden zijn de sunnitische vicepresident Tariq al-Hashemi en een schoonzoon. Hashemi wordt beschuldigd van meer dan 150 aanslagen op (veiligheids)functionarissen tussen 2005 en 2011. Hij werd zondag veroordeeld tot de strop wegens twee daarvan. Maar hij loopt geen gevaar dat hij daadwerkelijk wordt opgehangen omdat hij vlak voor hij zou worden opgepakt naar autonoom Koerdistan vluchtte. Hij zit nu in Turkije.

Het arrestatiebevel tegen Hashemi werd binnen uren na het vertrek van de laatste Amerikaanse militair op 18 december uitgegeven. Getuigen à charge waren lijfwachten die gedetailleerd verslag deden van zijn moordopdrachten. Er zijn beschuldigingen van foltering; een van hen stierf in gevangenschap. Op foto’s van zijn lijk waren verwondingen te zien, aldus Human Rights Watch.

In de periode 2005-2011 zijn meer dan honderdduizend Irakezen willekeurig opgeblazen dan wel gericht vermoord in opdracht van politieke leiders, en het is onduidelijk of de beschuldigingen tegen Hashemi op waarheid berusten of niet. Maar de standpunten liggen vast.

„Het vonnis is onrechtvaardig, gepolitiseerd, onwettig”, zei Hashemi gisteren in Ankara. „Maar ik prik het als een eremedaille op mijn borst omdat het [de shi’itische premier] Maliki was, niemand anders, die erachter zat.”

Wat de sunnitische minderheid betreft is de vervolging van Hashemi niets anders dan een nieuwe zet in de campagne van Maliki om meer macht voor zichzelf en de shi’itische meerderheid te vergaren. Maliki op zijn beurt heeft steeds gezegd dat de rechter onafhankelijk is, en dat hij daaraan niets toe te voegen heeft.

De sunnieten staan niet alleen in hun beschuldigingen dat Maliki zich tot een nieuwe sterke man ontwikkelt. Ook de Koerden, die een langlopend conflict met hem hebben over de grenzen van hun autonome gebied en de oliewinning, betitelen hem als „de nieuwe Saddam”.

Het is een feit dat Maliki sinds hij in 2006 voor het eerst premier werd zijn greep op de macht gestaag heeft versterkt. Nu, in zijn tweede termijn, is hij tevens minister van Defensie en van Binnenlandse Zaken, en vallen alle veiligheidsdiensten onder hem.

De Amerikaanse bezetters institutionaliseerden in 2003 de verdeeldheid in Irak met hun besluit het nieuwe bestuur volgens een etnische en sektarische verdeelsleutel te bemannen. Daarmee legden ze feitelijk de basis voor een permanente machtsstrijd tussen de gemeenschappen.