Opinie

De naïviteit van Samsom

Niet doortraptheid is de gevaarlijkste karaktertrek van een politicus, maar naïviteit. Lijsttrekker Diederik Samsom van de PvdA beschuldigde in Het Financieele Dagblad van 4 september de vorige politieke generatie ervan „naïef” te zijn geweest in Europa. Dit klopt. De monetaire unie werd niet gebouwd op stevige fundamenten, maar op drijfzand. Griekenland hoorde niet in de eurozone, maar werd toch toegelaten. Deze standpunten waren tien jaar geleden ‘pro-Europees’.

Uitgerekend Samsom zet de naïviteit van de vorige politieke generatie voort en verkoopt haar onder de noemer „eerlijkheid over Europa”. Hij zegt: „Ik heb voor bijna alles een scherpe stip op de horizon, maar dat geldt niet voor Europa”. Samsom ontbeert Der Blick für das Kommende, zoals minister Rathenau (Buitenlandse Zaken) van de Weimarrepubliek het ooit uitdrukte. Het is niet moeilijk te zien waarop Europa afkoerst: een schuldenunie, waarin Nederland met Duitsland garant staan voor een Europese schuldenberg. Het gaat om bedragen die de Nederlandse begrotingen voor Volksgezondheid, Onderwijs of Sociale Zaken reduceren tot klein bier.

De euro heeft het veel landen mogelijk gemaakt boven hun stand te leven. Salarissen stegen te snel. De concurrentiekracht daalde. Het proces van structuurhervormingen – lagere salarissen, pensioenen en overheidsbegrotingen – heeft tijd nodig, maar ook vasthoudendheid. Zo niet, dan werken Nederlandse gepensioneerden langer om vervroegde pensionering in Frankrijk te subsidiëren, door het garanderen van ‘Europese schulden’. Voor president Hollande van Frankrijk is dit laatste ‘sociaal’ en ‘pro-Europees’; voor Samsom kennelijk ook.

Samsom is voor euro-obligaties, waarbij Nederland meer rente moet betalen dan het nu doet. Het gaat al snel om een miljardenbedrag met de omvang van een departementsbudget. De PvdA-lijsttrekker wil niet meteen voldoen aan het tekort van 3 procent van het bruto binnenlands product op de overheidsbegroting en denkt van Brussel een ‘uitzondering’ te krijgen. Als er een gouden medaille voor naïviteit zou bestaan, zou Samsom deze binnenhalen met vlag en wimpel. Bovendien zouden financiële markten vraagtekens stellen bij de Nederlandse kredietwaardigheid. De AAA-status komt te voet en gaat te paard. Verlies ervan kost Nederland miljarden euro’s.

Hoog op de verlanglijst van Samsom staat de Europese bankenunie, inclusief een resolutiefonds voor failliete banken en een Europees depositogarantiestelsel. Niet alleen Nederlandse belastingbetalers staan borg, maar ook Nederlandse spaarders. Spanje is handiger. Het voegt zeven failliete regionale banken samen tot één bank: Bankia. Deze bank is too big to fail. Europa moet dus te hulp schieten. De bankenunie moet er, zegt Samsom, „zo snel mogelijk komen”. Het is beter eerst te kijken of het Europees bankentoezicht goed functioneert. Zo niet, dan wordt haast duur betaald.

Bovendien vindt Samsom dat het Europees Stabiliteitsmechanisme een banklicentie moet krijgen, desnoods gevoed met geld van de Europese Centrale Bank (ECB). Dit is de droom van president Hollande. De totale schuld van de Franse banken BNP Paribas, Crédit Agricole en Société Générale bedraagt naar schatting 250 procent van het Franse bruto nationaal product. Europees geld voor Franse banken – merci monsieur Samsom, vous êtes vraiment généreux.

Zelden is de keuze van de Nederlandse kiezer in Europa zo essentieel geweest. President Hollande ziet in Samsom een belangrijke pion in zijn Europese schaakspel met Duitsland. Frankrijk wil een Europese schuldenunie met vage regels; Duitsland een budgetunie met strakke regels. De goedgelovige Samsom heeft het misschien zelf niet in de gaten, maar hij is de poedel van Parijs. De Franse regering gebruikt Europese socialisten om Duitsland – het economische plechtanker en de laatste verdedigingslijn tegen de schuldenunie – te isoleren. Traditioneel staat Nederland aan Duitse zijde, omdat de Nederlandse economie sterk op de Duitse is gericht, maar met Samsom in het Torentje staat Duitsland alleen. De bondgenoot van Berlijn is ineens het schoothondje van de Franse president. Duitsland staat dan net zo geïsoleerd als de Bundesbank in de ECB. Dan buigt Berlijn.

Samsom wil Griekenland meer tijd geven. Hollande wil dit eveneens. Aan Griekenland zijn al twee hulppakketten toegekend, van in totaal 240 miljard euro. Dit is 21,238 euro per hoofd van de bevolking – ongeveer 1,6 keer een gemiddeld Grieks jaarinkomen. Zelfs Slowakije, met een lager inkomen per hoofd dan Griekenland, moet meebetalen. Is dit sociaal? Het is beter een duidelijke grens te stellen. Samsom geeft zelf toe, in zijn zelfverklaarde „eerlijkheid over Europa”, dat een deel van dat geld niet terugkomt. Waarom wil hij dan meer geven?

Op het Europese speelveld wordt spijkerhard onderhandeld. Wie het hardst roept ‘pro-Europees’ te zijn, is het vaak niet. Duitsers zijn romantisch over Europa, hoewel hun houding dit niet uitstraalt. Fransen preken het ‘Europees belang’, maar denken aan zichzelf. Als men soevereiniteit inlevert – wat in Europa onvermijdelijk is – moeten gemeenschappelijke beleidsdoelen en structuren haalbaar, werkbaar en verifieerbaar zijn. Zo niet, dan levert een land welvaart in, ten koste van zijn eigen, vaak lager betaalde burgers. De onderklasse betaalt dan de prijs voor de naïviteit van de regerende klasse.