Theo d'Or 2012: Marlies Heuer

Een mond als een knipmes. Ze spuwt enkel vuiligheid. Soms slikt ze even, alsof ze het gal wegslikt. Haar tong glijdt langs haar boventanden – de mond droog van het klagen. Dan hervat ze fanatiek haar lamento.

De rol van de moeder in Thomas Bernhards Am Ziel (1981) is notoir lastig. Deze vrouw is een van de ergste creaties uit de toneelliteratuur: verongelijkt, sadistisch en manipulatief. Haar twee uur durende monoloog is een complexe taalpartituur van woede, teleurstelling, onvrede en verbittering. Zie die maar eens dynamisch, meeslepend en ook nog ontroerend te maken. In de regie van Paul Knieriem bij Toneelschuur Producties doet Marlies Heuer het. Met haar melodieuze tekstbehandeling, precieze bewegingstaal en expressieve mimiek toont zij zich meester van de partituur.

Heuer spreekt snel en zacht, met veel adem. Ze legt een verrassende lichtheid en humor in de tekst. Haar woordenstroom is fraai legato; haast zonder interpunctie, zonder adempauze. Aan het eind klimmen de zinnen steevast omhoog: ieder woord een verongelijkte vraag. Ze trekt haar wenkbrauwen verontwaardigd op. Haar ogen spert ze open: het oogwit glanst gevaarlijk. Soms richt ze de blik ontgoocheld naar de vloer en kleuren haar ogen zwart. Ze schakelt subtiel tussen aanvallend en terneergeslagen. Zo ook in haar lichaamstaal: meestal is die fel, agressief: haar hoofd en ogen schieten snel heen en weer – als een vogel pikt ze op haar dochter in. Maar als ze even zit en uitrust – wijdbeens, de handen op de knieën, het hoofd in de schouders, zie je iets van de last die op haar rust. En wanneer ze dronken naast haar stoel gaat zitten, weet Heuer die vreselijke vrouw zowaar even deerniswekkend te maken.

Marlies Heuer (1952) volgde een mimeopleiding, en dat zie je nog altijd terug in mimiek en gestiek. Inmiddels heeft ze een lange carrière in het (repertoire-)toneel. In 1998 kreeg ze al eens de Theo d’Or voor haar vertolking van Ibsens Hedda Gabler bij Caroussel. Voor haar bekroning voor Am Ziel is een citaat uit de tekst van toepassing: „De vreselijkste jas voor de grootste toneelspeler.”