Philip Roth ten strijde tegen Wikipedia

Philip Roth

Waarop baseerde Philip Roth zijn roman The Human Stain uit 2000? Het verhaal had wat weg van het levensverhaal van de schrijver en criticus Anatole Broyard, schreven recensenten destijds. Philip Roth zegt van niet, en wil dat nu van Wikipedia hebben.

‘Beste Wikipedia,’ schreef de Amerikaanse schrijver, ‘Ik ben Philip Roth.’ Onlangs las hij voor het eerst de Wikipedia-pagina over zijn roman The Human Stain (De menselijke smet) en hij ontdekte daarin een ‘ernstige valse bewering’ die hij graag van het net verwijderd zag. De bewering was een geval van ‘literaire roddel’, meende Roth, maar Wikipedia weigerde gehoor te geven aan het verzoek. De schrijver zou volgens de encyclopedie-site geen geloofwaardige bron zijn.

“I understand your point that the author is the greatest authority on their own work,” writes the Wikipedia Administrator—“but we require secondary sources.”

Daarop lichtte Roth in een omvangrijke open brief in The New Yorker toe waarom hij toch gelijk had. The Human Stain gaat over een professor die in verlegenheid wordt gebracht doordat hij in het openbaar het woord ’spooks’ gebruikte - zonder het te weten gebruikte hij daarmee een slechtwoord voor donkere mensen. Daardoor raakt deze professor Silk in opspraak en zijn ontslag volgt. Roths literaire alter ego Nathan Zuckerman gaat zich in de man verdiepen en ontdekt een geheim: Silk verzweeg in intellectuele kringen zijn gekleurde voorvaderen, bang om gediscrimineerd te worden.

Critici herkenden daarin het levensverhaal van Anatole Broyard, die ook zijn raciale achtergrond verzweeg. Zonder er verder op in te gaan, noemden recensenten de parallellen, de één omfloerst (het ‘lijkt te zijn geïnspireerd’ op Broyards verhaal), de ander beslister (‘Het is uitgesloten dat Roth dit onderwerp behandelde zonder te denken aan Broyard’). Let wel: dit gaat over citaten van tien jaar geleden; The Human Stain verscheen in 2000.

Toch wil Roth de beweringen anno 2012 van Wikipedia af hebben. In The New Yorker schrijft hij dat hij Broyard nauwelijks kende en hem in zijn leven slechts een keer of drie sprak: in 1958 op een strand, in de jaren tachtig in een New-Yorkse kledingwinkel, en éénmaal aan de telefoon, toen Broyard op sterven lag. Hoewel Roth zich nog weet te herinneren dat hem destijds op het strand ingefluisterd werd dat Broyard ‘een achtste neger’ zou zijn, zegt hij dat dat geen enkele rol heeft gespeeld tijdens het schrijven van zijn roman.

Integendeel, Roth komt met een ander levensverhaal, van een bevriende professor, die precies het voorval met het woord ‘spooks’ meemaakte zoals dat in de roman staat. Deze professor stond model voor professor Silk - niet Broyard. De Wikipedia-pagina is inmiddels bijgewerkt met vermelding van Roths open brief, maar ook de Broyard-verwijzingen van de literaire critici worden nog steeds genoemd.

    • Thomas de Veen