Moskouse uitgeverij weigert bemoeienis van boven

De directeur van het door Derk Sauer opgerichte Independent Media stapt op. Niet vanwege een conflict met maffia, maar – heel westers – omdat de bemoeienis van eigenaar Sanoma te groot is.

Derk Sauer (59), de Nederlandse oprichter van een van Ruslands grootste uitgeverijen, denkt niet lang meer aan te blijven als toezichthouder. En algemeen directeur van Sanoma Independent Media, Jelena Mjasnikova (51), legde haar functie donderdag ineens neer.

Dat was ook in Rusland wel even nieuws. Zij gelden als pioniers van het bladenmakersvak: commerciële uitgeverijen bestaan daar nu eenmaal pas twintig jaar. De directe aanleiding vormt volgens Sauer een ,,verschil van inzicht” met het Finse concern Sanoma, aan wie hij zijn bedrijf in 2005 verkocht.

Independent Media begon in 1992 met vijftien man. Op dit moment werken er circa 1.100 mensen. Directeur Mjasnikova was er vanaf het begin bij. Samen met Sauers echtgenote Ellen Verbeek werd ze in 1994 de eerste hoofdredacteur van de Russische Cosmopolitan. De eerste Cosmo (‘Seks of chocolade?’ - ‘Test: hoe goed kennen jullie elkaar’ - ‘Hebben zelfstandige vrouwelijke dertigers een man nodig?’) was in een week uitverkocht. In de jaren daarna groeide Mjasnikova uit tot hét gezicht achter de Russische glossy.

De uitgeverij brengt circa vijftig Russische bladen uit (o.a. Men’s Health, Esquire, National Geographic), plus enkele kranten, waaronder The Moscow Times. De redacties (gemiddelde leeftijd: 34) werken vanuit een voormalige meubelfabriek. De zestig leidinggevenden kwamen donderdag in zwarte kleding naar hun werk om hun onvrede te uiten, vertelt Mjasnikova telefonisch. Waarom ze vertrekt? De baan was minder creatief geworden. „Zoals dat gaat als kleine bedrijven worden overgenomen door grote.”

Mjasnikova is gelauwerd met de staatsprijs ‘voor maatschappelijke erkenning voor de successen van vrouwen’. Vakgenoten riepen haar uit tot ‘mediamanager van Rusland’. Haar vertrek lijkt eerder een typisch Westers dan een Russisch verhaal. Ze stapt op niet vanwege een conflict met ‘maffia’, ‘oligarchen’ of ‘de nomenklatoera’, maar uit onvrede met de toegenomen bemoeienis van de buitenlandse eigenaren – overigens niet met de redactionele inhoud. Ze voelde ze zich „een minister zonder portefeuille”. Sanoma verklaarde in een persbericht het vertrek van de directeur te betreuren.

„Erg slecht nieuws” en „een duidelijk signaal aan de eigenaren dat er misschien iets mis is met hun management”, luidde de publieke reactie van toezichthouder Derk Sauer, die toevoegde te verwachten dat hij niet aanblijft als toezichthouder, als zijn contract eind dit jaar afloopt.

Sanoma is een andere weg ingeslagen sinds hij Independent Media in 2005 aan hen verkocht, zegt hij in een telefonische toelichting. „Ze willen het strakker krijgen, zakelijker. Niet alleen in Rusland, ook in andere landen. Dat is hun goed recht, ik heb het ooit zelf aan ze verkocht. De eerste tijd zaten er nog de mensen aan wie ik het verkocht. Nu werken er mensen die van [consultancybureau] McKinsey komen.”

Volgens Sauer heeft het lokale management steeds minder te zeggen over het starten en opheffen van bladen en is het personeelsbeleid gecentraliseerd. „Zo moet het internationale hoofdkantoor toestemming geven voor alle aanstellingen tot aan marketingassistenten aan toe.” Communicatiemedewerker Robin Janszen van Sanoma zegt in een reactie dat aanstellingen „via de normale hiërarchische lijn gaan”.

De andere kant van de onderhandelingstafel is Sauer ook bekend. Hij is minderheidsaandeelhouder van deze krant en vroeg in 2010 als president-commissaris de hoofdredacteur en de directeur-uitgever van NRC hun functie neer te leggen, nadat er tussen hen een conflict was ontstaan. Volgens Sauer is de situatie nu anders, omdat hier geen verschil van mening binnen de directie speelt. „Integendeel.”

In 2009 verlaagde Mjasnikova alle maandsalarissen (behalve van hen die minder dan duizend dollar verdienden) om de economische crisis het hoofd te bieden. Bezuinigen op zijn Russisch. Eerst ging er 10 procent af, toen 20, tot de advertentiemarkt weer aantrok. „Daar ben ik trots op. Onze mensen zijn bereid veel offers te brengen”, zegt Mjasnikova. „Zolang ze maar begrijpen waarom.”

Bij Vedomosti (een zakenkrant) en The Moscow Times is Sauer nog actief als bestuurder. Vedomosti, mede in handen van andere aandeelhouders, heeft hem gevraagd te blijven. Of hij aanblijft bij The Moscow Times is nog niet duidelijk. „Sanoma is erg geschrokken van de reacties. Even afwachten hoe het afloopt dus. Maar je kunt niet eeuwig aanblijven. Op een goed moment moet je jezelf langzaam in het niets laten oplossen.”