VVD en PvdA willen liever niet samen. Maar iets anders lijkt niet meer mogelijk

Rutte en Samsom afgelopen donderdag bij het EenVandaag-lijsttrekkersdebat op de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Foto Hollandse Hoogte / Arie Kievit

VVD-leider Rutte en PvdA-voorman Samsom vechten een hevige strijd uit om wie de grootste wordt. Maar als de peilingen niet al te zeer bedriegen, zijn de twee straks sowieso tot elkaar veroordeeld. De kansen voor de SP om mee te regeren lijken verkeken.

De campagne wordt traditiegetrouw gedomineerd door niet alleen de inhoud, maar vooral ook de opiniepeilingen en de vraag wie straks met wie wil gaan regeren. De peilingen laten zien dat, als ze een beetje kloppen, er eigenlijk maar twee verschillende driepartijencoalities mogelijk zijn. Met daarin onvermijdelijk VVD en PvdA. De SP lijkt alweer buitenspel te staan omdat een aantal partijen niets voor regeren met de socialisten voelt.

De waarschijnlijkheid van de verschillende coalities op een rijtje:

Paars (VVD-PvdA-D66) Rutte noemde Paars “heel ver weg”, Samsom vindt het “geen voor de hand liggende” coalitie, maar Paars kan bij zowel Synovate als Maurice de Hond op dit moment rekenen op een stabiele meerderheid van respectievelijk 78 en 79 zetels. De VVD is bang dat een nieuw paars kabinet als te links wordt gezien en krijgt dan in de oppositie te maken met zowel het CDA als de PVV. Voor de PvdA is Paars echter ook een risico, omdat D66 sociaal-economisch dichtbij de VVD staat en de SP hard oppositie kan gaan voeren tegen het ‘rechtse’ beleid van zo’n kabinet met de PvdA. Het formeren van een paars kabinet zal ook niet eenvoudig zijn: VVD, PvdA en D66 verschillen sterk van inzicht over de vraag hoeveel er de komende vier jaar bezuinigd moet worden en welke hervormingen (denk aan hypotheekrenteaftrek, ontslagrecht) noodzakelijk zijn.

Middenkabinet (VVD-PvdA-CDA) Hoewel Paars voor de VVD misschien meer risico’s heeft, is een middenkabinet met het CDA erg riskant voor de PvdA, met directe concurrenten D66, GroenLinks én een vermoedelijk grote SP in de oppositie. De kans is daarom aanwezig dat de PvdA wil dat aan dit middenkabinet D66 als vierde partij wordt toegevoegd. Voor de VVD is regeren met CDA en PvdA waarschijnlijk de eerste keus. Rutte gaf deze week al aan opnieuw met het CDA te willen samenwerken. Getalsmatig is een coalitie bestaande uit VVD, PvdA en CDA voldoende: bij Synovate krijgt zo’n middenkabinet 78 zetels, bij De Hond 77. Aangevuld met D66 zou de meerderheid nog veel ruimer worden.

Kunduz-coalitie (VVD-CDA-D66-ChristenUnie-GroenLinks) Waarom toch geen Kunduz-coalitie van de vijf partijen die er binnen een paar dagen in slaagden de begroting voor volgend jaar sluitend te krijgen en daar stuk voor stuk erg trots op waren? Het antwoord is simpel: als de peilingen niet bedriegen, haalt deze coalitie van maar liefst vijf partijen simpelweg geen meerderheid. Bij Synovate staan VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie op 69, bij De Hond slechts op 67. Vooral door het grote verlies dat CDA en GroenLinks vermoedelijk zullen leiden, lijkt een echte Kunduz-coalitie verder weg dan ooit. Bovendien zouden bij het formeren van ‘Kunduz’ drie van de vier grootste partijen (SP, PvdA en PVV) aan de zijlijn komen te staan.

Centrumlinks (PvdA-SP-CDA-GroenLinks) De enige mogelijkheid voor de SP om bij verkiezingswinst mee te regeren zou een centrumlinks kabinet zijn waar naast SP en PvdA ook het CDA en GroenLinks in zouden zitten. CDA-leider Buma zei gisteravond bij 1 voor de verkiezingen echter uit te sluiten dat zijn partij links aan een meerderheid zal helpen. Bovendien komt een vierpartijencoalitie van PvdA, SP, CDA en GroenLinks bij zowel Synovate als De Hond zetels tekort voor een meerderheid (70 en 71) en zou de ChristenUnie als vijfde partij nodig zijn. Het is kortom onwaarschijnlijk dat de SP kan gaan regeren, ook omdat de VVD eerder al uitsloot samen met de PvdA én de SP in één kabinet te stappen.

Conclusie: er lijken na de verkiezingen van woensdag maar twee stabiele driepartijencoalities mogelijk waarin zowel VVD als PvdA zitten. Maar vaak verschillen de peilingen van de echte uitslag en daarom kunnen de kleine verschuivingen die nodig zijn om andere coalities mogelijk te maken zeker nog plaatsvinden. Dat de SP buitenspel staat, lijkt vrij zeker. Maar ook dat kan nog veranderen, als VVD en CDA door een onverwachts groot succes van Roemer de nieuwe politieke werkelijkheid onder ogen moeten zien.