'Obama zal kernwapens verder verminderen'

Drie jaar nadat Obama zei dat hij streeft naar uitbanning van alle kernwapens in de wereld, kondigt zijn onderhandelaar verdere stappen en nieuwe gesprekken met Moskou aan.

Als president Obama wordt herkozen zal zijn regering nieuwe stappen zetten om het aantal kernwapens te verminderen. Ook de Amerikaanse kernwapens die in Nederland en vier andere Europese landen liggen opgeslagen komen dan ter discussie.

Dat zegt Rose Gottemoeller, op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken belast met wapenbeheersing, tijdens een kort bezoek aan Nederland. Enkele maanden nadat Obama in 2009 was aangetreden, onthulde hij zijn streven naar een wereld zonder kernwapens. Wat heeft hij sindsdien op dat vlak bereikt?

Allereerst een belangrijke koerswijziging, zegt Gottemoeller. „We hebben in onze nucleaire doctrine officieel bepaald dat de rol van kernwapens in het Amerikaanse veiligheidsbeleid minder belangrijk wordt. En met Rusland hebben we een nieuw verdrag gesloten voor de vermindering van het aantal strategische kernwapens.”

Gottemoeller was hoofdonderhandelaar voor dit verdrag, het zogenoemde Nieuwe START (Strategic Arms Reduction Treaty). De VS en Rusland kwamen daarin overeen dat ze elk maximaal 1.550 strategisch kernkoppen mogen opstellen, dertig procent minder dan de vóór die tijd bestaande limiet.

„We maken nu plannen voor verdere reductie van kernkoppen die al op raketten geplaatst zijn, kernkoppen die in opslag liggen, en de niet-strategische kernwapens in NAVO-landen.” Behalve in Nederland, liggen in Duitsland, België, Italië en Turkije in totaal zo’n 200 van deze ‘tactische kernwapens’. Anders dan strategische kernwapens kunnen ze niet met raketten op doelen op duizenden kilometers afstand gericht worden, maar zijn het ouderwetse ‘vrijeval-bommen’. Rusland heeft naar schatting tien keer zo veel van zulke niet-strategische kernwapens.

Ligt het niet voor de hand deze verouderde wapens nu weg te doen? „Daarop antwoord ik als onderhandelaar”, zegt Gottemoeller. „Het is belangrijk dat niet als eenzijdig gebaar te doen. Als je het inbedt in onderhandelingen met Rusland, kun je meer bereiken. We gaan er bilaterale gesprekken over voeren met Moskou, en we overleggen natuurlijk steeds met onze NAVO-partners.”

Gottemoeller ontkent niet dat de NAVO verdeeld is over de vraag of het nog zin heeft de Amerikaanse kernwapens op Europees grondgebied te houden. Landen uit het voormalige Oostblok, zoals Polen en Hongarije, zien er nog een belangrijk symbool van Amerikaanse militaire betrokkenheid bij het Europese continent in. Landen die minder beducht zijn voor Rusland, met Duitsland voorop, hebben aangedrongen op afschaffing. „We zijn het op de laatste NAVO-top, dit voorjaar in Chicago, eens geworden dat we er nog veel met elkaar over moeten praten”, zegt Gottemoeller. „Binnen het bondgenootschap bestaan er allerlei verschillende opvattingen over.”

Gottemoeller is positief over de samenwerking met Rusland bij de uitvoering van het START-verdrag. „Dat loopt heel soepel.” De wisseling van de wacht in het Kremlin, waarbij Vladimir Poetin het presidentschap weer overnam Dmitri Medvedev, heeft geen merkbare gevolgen voor het wapenbeheersingsoverleg met de VS, zegt ze.

„Wel maken de Russen zich al een tijd zorgen over het Amerikaanse plan voor een raketschild voor Europa, dat is overgenomen door de NAVO. Volgens hen kan die raketafweer gericht worden tegen Russische raketten en ondermijnt het zo het Russische vermogen een eventuele aanvaller af te schrikken. Daar is ons systeem helemaal niet toe in staat, het is gericht tegen de beperkte dreiging van raketten uit landen als Iran – maar we moeten blijven proberen dat de Russen duidelijk te maken.”

Grote overeenstemming bestaat er volgens Gottemoeller over het gevaar dat chemische wapens gebruikt worden in Syrië. „President Obama heeft heel duidelijk gemaakt dat het de verantwoordelijkheid van Damascus is om te zorgen dat ze dat chemische arsenaal onder controle houden en niet gebruiken. Het is heel belangrijk dat het Kremlin het daar helemaal mee eens is, en dat heeft president Poetin ook duidelijk gezegd.”