Dit zijn ze dan: de 50 aller-aller-allerbeste films ooit - voor nu dan

Marlon Brando als The Godfather. Foto AP / Paramount Pictures Marlon Brando als The Godfather. Foto AP / Paramount Pictures

Lezers van NRC kozen hun favoriete films aller tijden. Geen simpele opgave, want kiezen doet pijn. Lijstjes zijn leuk, maar zijn ze ook serieus te nemen?

The Godfather dus. Dat is de beste film aller tijden volgens de 768 lezers van NRC die deze zomer hun top-5 instuurden. Met overmacht, al telden we wel alle inzendingen op die deel 1 of 2, dan wel de hele trilogie noemden. Ook zonder dat had The Godfather 1 gewonnen.

Klik hier om meteen naar de hele lijst te gaan.

De beste film aller tijden: daarmee kan je alle kanten uit, en dat was ook de bedoeling. Want wat betekent dat, de beste? Meest invloedrijk? Tijdloos? Persoonlijke favoriet?

We vroegen u begin juni om uw top-5 naar aanleiding van de Top-100 die het Britse filmtijdschrift Sight & Sound elke tien jaar opstelt. Het blad vraagt zo’n duizend filmcritici en enkele honderden regisseurs om hun lijstjes. Die uitslag is al meer dan een maand bekend: Orson Welles’ verbluffende debuutfilm Citizen Kane (1941), sinds 1962 al op de eerste plaats, werd ditmaal gepasseerd door Hitchcocks Vertigo uit 1958. Verder in hun top-10: Tokyo Story (Ozu, 1953), La Règle du jeu (Renoir, 1939), Sunrise (Murnau, 1927), 2001: A Space Odyssey (Kubrick, 1968), The Searchers (Ford, 1956), De man met de camera (Vertov, 1929), La Passion de Jeanne d’Arc (Dreyer, 1928) en 8 ½ (Fellini, 1963).

Kuddegedrag en snobisme

Wat opvalt, is dat ’s werelds filmcritici heel antieke films kiezen. Hun top-10 bevat zelfs drie stille films, en Pantserkruiser Potjomkin staat op 11. De gemiddelde film in de top-10 van critici stamt uit 1946. De gemiddelde film in de NRC-top 10 komt uit 1979.

Nu zien critici ongetwijfeld meer klassiekers dan liefhebbers, maar toch ruikt niet alleen daarom hun lijst naar oud nitraat. Filmcritici nemen hun lijstjes bloedserieus, ze liggen er zelfs wakker van, schreef Dana Linssen al voor de vakantie. Omdat ze indruk willen maken met goede smaak en diepgang, niks menselijks is de criticus vreemd. Maar ook uit de overtuiging dat er zoiets bestaat als een filmcanon: een rangorde van ‘klassiekers’ die belangrijk en invloedrijk zijn in de filmgeschiedenis. En een klassieker wordt je pas na een halve eeuw rijpen, zo lijkt het.

Zo’n filmcanon, gegroeid uit de consensus van experts, is nuttig voor wie de filmgeschiedenis wil doorgronden. Maar de top-100 van filmcritici oogt wel stoffig en is niet ongevoelig voor kuddegedrag en snobisme. Is Vertigo nu echt de beste film aller tijden, of zelfs Hitchcocks beste? Is het ware liefde, of ligt het aan de vele academische exegese over het belang van de film?

Films die verrassen

Filmliefhebbers selecteren anders. Aan onze peiling namen vooral mannen deel: mannen houden van lijstjes. Zij hoeven doorgaans niet zo nodig de filmgeschiedenis te herschrijven. Zelden wordt gekozen voor ‘invloedrijk’, bijna altijd voor ‘favoriet’. Uit toelichtingen blijkt dat smaak en emotie de doorslag geven, en dat er gerede twijfel bestaat of er criteria voor een ‘beste film’ bestaan. Ivo Teulings merkt op dat filmlijstjes “met de beste wil ter wereld niet serieus te nemen zijn” – waarna hij de zijne stuurt. Want leuk is het wel.

Enkele deelnemers verwerpen ‘oude klassiekers’ expliciet. Volgens dezelfde Teulings zijn ze te traag om iemand nog werkelijk te boeien. Geert Verbanck vindt de makke van klassiekers dat ze dat al zijn als je ze voor het eerst ziet. En dan “kan je enkel zeggen: ‘ja, dat is inderdaad goed.’” Hij koos voor films die hem verrassen: City Lights (1931) van Chaplin mocht wel in zijn top-5 omdat die hem als kind overweldigde, “voor ik wist dat het een klassieker was”.

‘Humor wint van drama’

‘Belangrijk’ of ‘invloedrijk’ kan dus een reden zijn een film juist niet te noemen. Al kiest Marijn Lems voor Fight Club omdat het de “defining film” voor zijn generatie is, de dertigers. Andere deelnemers kiezen fier voor genre en humor. “Humor wint van drama”, vindt Bart Limbus, fan van The Big Lebowski. En Martijn Veldhoven schrijft: “Ja, ik hou van pulp, maar dan wel van goede pulp.”

De top-50 van de NRC-lezer geeft eerder een staalkaart van de films die ooit diepe indruk maakten en bleven hangen. Zo stuurt Pieter Voogt “gewoonweg films die me het diepst geraakt hebben”, films die “nog steeds emotie kunnen losmaken (enthousiasme, gruwel, frustratie, zelfreflectie)” en Guus Vosennaar kiest films waarbij hij, ongeacht het tijdstip dat de tv ze uitzendt, niet op de bank in slaap valt.

Anderen constateren dat hun voorkeur continu verandert. Een van de lezers maakt daarom haast met zijn top-5, want “morgen zou het weer anders kunnen zijn”. Arnoud Gravestein schrijft dat hij op zijn zestigste teruggrijpt op een film die hij rond zijn zevende jaar zag, Indian Love Call, ook wel Rose-Marie, uit 1936. “Het beste is persoonlijk en tijdgebonden en de herinnering aan films verandert ook steeds weer”, constateert hij.

Meer dan persoonlijke impressie

Zijn er dan helemaal geen objectieve maatstaven? Toch wel: veel lezers gaat het om meer dan een hoogst persoonlijke impressie. Ze kiezen voor films die grote kwesties aansnijden. A. Koehorst stelt dat het in zijn lijst altijd draait om liefde en dood, Arjen kiest films “vanwege de emotie of het totale gebrek aan emotie die het oproept”. Patrick Hoetink uit Enschede meent dat de beste films tragisch zijn: “voortgekomen uit oorlog (Untergang), ondergang (Melancholia), misbruik (Irréversible en Festen) en misère (The Good, The Bad and the Ugly)”. Al is de laatste film dan weer heel grappig.

Bernard Korfker meent dat films als 12 Angry Men zo goed zijn omdat “wat we in eerste instantie zien, niet de juiste waarneming is”. Een lezer die zich Otkuda noemt (Russisch voor ‘waar vandaan’) denkt dat de beste films gaan over tragische randfiguren: een soort roadmovies “in de zin dat zij de progressie volgen van iemands ontwikkeling naar vrijheid of juist ondergang”. André Schreuders kiest voor: “Films waarin de tijd, het beeld en de aangeroerde gedachten het belangrijkst zijn: de kern van de filmkunst”.

Hoe het ook zij: als filmredactie danken we u hartelijk voor uw deelname en hopen we dat deze top-50 uw instemming, of in elk geval uw interesse heeft. Maar één ding werd uit uw reacties helder: de vijf beste films kiezen is een onmogelijke opgave. H. Buwalda wil daarom liever een top-10 inzenden, Arjan een top-25 en Bram van der Kamp een top per filmgenre: western, thriller, drama. Andere deelnemers excuseren zich voor de vele grote films en regisseurs waarvoor geen ruimte was. Kiezen doet altijd pijn.

De top 50

1. The Godfather-trilogie (Francis Ford Coppola, 1972, 1974, 1990)
De drie delen van de reeks zijn voor de lijst bij elkaar opgeteld, maar deel een en twee kregen verreweg de meeste stemmen. “De films laten zien wat de schoonheid van machtsgebruik is.” (Job Pot)

2. Pulp Fiction (Quentin Tarantino, 1994)
“Na Pulp Fiction werd het gebruikelijk om met de chronologie van het verhaal te spelen, en dat leidde tot een modernisering van de film. Weet ook het drama, de dialogen en de muziek perfect samen te laten werken.” (Pieter Kok)

3. Apocalypse Now (Francis Ford Coppola, 1979)
De beste film over de Vietnamoorlog, minstens zo legendarisch door de ontberingen achter de schermen als door de film zelf. “Diepgaand filosofisch speurwerk verpakt in de ultieme oorlogsfilm.” (G. Rossano)

4. Once Upon a Time in the West (Sergio Leone, 1968)
“Het grandioze einde van de spaghettiwestern. Met de prachtige muziek van Ennio Morricone word je geleid naar de weergaloze finale van de film.” (Jan Willem van Delft)

5. The Shawshank Redemption (Frank Darabont, 1994)
Hoopvol gevangenisdrama met Tim Robbins en Morgan Freeman naar verhaal van Stephen King groeide stilletjes uit tot een van de grote publieksfavorieten aller tijden. “Onmisbaar en onvergetelijk.” (Jori Stam)

6. The Big Lebowski (Joel en Ethan Coen, 1998)
“Ik zie The Big Lebowski een keer of zes per jaar. Samen met mijn vrouw op de bank, jointje in de hand, even alles in het juiste perspectief zien. Far out, so to speak!” (Herman Helmich)

7. 2001: A Space Odyssey (Stanley Kubrick, 1968)
“Vergeet Star Wars, Blade Runner en Alien. Dit is en blijft de beste sciencefictionfilm ooit.” (Maxim Faber) “Een film als een kosmische symfonie. Van oertijd tot begintijd in 2,5 uur.” (Sjaak Overbeeke)

8. Novecento (Bernardo Bertolucci, 1976)
Een epos over goed en kwaad, terwijl toch vriendschap tussen beide hoofdrolspelers kan blijven bestaan. “De Italiaanse samenleving, die verandert, wordt subliem in beeld gebracht, arm en rijk.” (Richard Martens)

9. Casablanca (Michael Curtiz, 1942)
Onverslijtbaar: Bogart, Bergman en hun onmogelijke liefde. “Een man die ondanks alle teleurstellingen in zijn leven niet voor persoonlijk geluk kiest maar voor het grotere doel.” (Pieter Visser)

10. The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (Peter Jackson, 2001)
Eerste deel van buitengewoon succesvolle en geliefde fantasyreeks naar Tolkien. “Unieke fantasyfilm. Prachtstart, daarna nog twee keer overtroffen.” (Ton van Bedaf)

11. Fight Club (David Fincher, 1999)
12. The Matrix (Andy en Lana Wachowski, 1999)
13. One Flew over the Cuckoo’s Nest (Milos Forman, 1975)
14. Stalker (Andrei Tarkovsky, 1979)
15. A Clockwork Orange (Stanley Kubrick, 1971)
16. La Meglio Gioventù (Marco Tullio Giordana, 2003)
17. Das Leben der Anderen (Florian Henckel von Donnersmarck, 2006)
18. Citizen Kane (Orson Welles, 1941)
19. The Usual Suspects (Bryan Singer, 1995)
20. La vita è bella (Roberto Benigni, 1997)

21. Dr. Strangelove (Stanley Kubrick, 1964)
22. Schindler’s List (Steven Spielberg, 1993)
23. Forrest Gump (Robert Zemeckis, 1994)
24. Into the Wild (Sean Penn, 2007)
25. The Shining (Stanley Kubrick, 1980)
26. The Deer Hunter (Michael Cimino, 1978)
27. The Dark Knight (Chistopher Nolan, 2008)
28. Blade Runner (Ridley Scott, 1982)
29. 12 Angry Men (Sidney Lumet, 1957)
30. Intouchables (Olivier Nakache, Eric Toledano, 2011)

http://youtu.be/Z3ToMXoHCCY

31. Magnolia (Paul Thomas Anderson, 1999)
32. Lawrence of Arabia (David Lean, 1962)
33. Andrei Rublev (Andrei Tarkovsky, 1966)
34. Una Giornata Particolare (Ettore Scola, 1977)
35. American Beauty (Sam Mendes, 1999)
36. Se7en (David Fincher, 1995)
37. Taxi Driver (Martin Scorsese, 1976)
38. Fanny & Alexander (Ingmar Bergman, 1982)
39. The Pianist (Roman Polanski, 2002)
40. The Third Man (Carol Reed, 1949)

41. Eternal Sunshine of the Spotless Mind (Michel Gondry, 2004)
42. Life of Brian (Terry Jones, 1979)
43. Festen (Thomas Vinterberg, 1998)
44. Memento (Christopher Nolan, 2000)
45. Amélie (Jean-Pierre Jeunet, 2001)
46. Requiem for a Dream (Darren Aronofsky, 2001)
47. Inception (Christopher Nolan, 2010)
48. The Good, The Bad and The Ugly (Sergio Leone, 1966)
49. (Federico Fellini, 1963)
50. Il Gattopardo (Luchino Visconti, 1963)

    • Coen van Zwol