Hijgend naar de finish

Nog een week. Dan is het 12 september. De grote dag. Naar de stembus.

Laatst las ik een mooie oude uitspraak van de vroegere fractievoorzitter van de ARP, Bruins Slot.

Die zei een keer: „In dit land stemmen we wel, maar kiezen we niet.” Dat gebeurt pas ná 12 september. De deuren van het theater gaan dicht, de artiesten trekken zich terug in de coulissen.

Dit keer is er iets nieuws. Er komt een debat in de Tweede Kamer, die besloten heeft het paleis niet te bezoeken, maar zelf een formateur wil gaan aanwijzen. Ook een theaterstukje, want ervoor en erna wordt er natuurlijk in het geheim onderhandeld. Dat debat is voor de bühne bestemd. Het zal worden voorgekookt.

Maar eerst debatteren de lijsttrekkers nog een week. We hebben al heel wat achter de kiezen. Te veel. Dat komt omdat er meer omroepen zijn dan vroeger. Elke omroep wil zoiets. En de politici draven dus avond aan avond op. Durfden niet te zeggen dat drie grote tv-discussies voldoende zijn.

Je moet wel verslaafd of een masochist zijn, wil je ze allemaal uitzitten. Sommige debatten beginnen laat op de avond tot na middernacht. Een normaal mens ligt dan met man, vrouw, vriend, vriendin of een boek in bed. Anderen bladeren nog versuft door hun Facebook, liggen te twitteren of duiken in hun mailbox. Ieder z’n lol.

Mij staan slechts een paar momenten op het netvlies. Het eerste debat, met Ferry Mingelen die een misselijke grap richting mevrouw Sap ten beste gaf. Een dag of wat later die discussie tussen de grote vier – nou ja, grote? – onder leiding van Frits Wester, met een blufaanval van Rutte op Roemer. Door fluisteraars en spindoctors was Roemer al ondermijnd: hij zou te weinig kennis van zaken hebben en z’n talen niet spreken. Rutte zeilde een paar keer langs de rand van de waarheid, Roemer was groggy. Daar ga je dan. Hier zie je dus weer scherp de enorme invloed van incidenten op de uitkomst van de peilingen.

Tot nu toe is de PvdA-lijsttrekker de beste debater. Hij heeft zich laten veranderen: andere toon, andere inhoud, pak en das. Wie is de echte Samsom?, denk je dan.

De uitslag van de verkiezingen is volledig ongewis. Nog een week vol debatten, voor kans op uitglijden. En vragen als: wie wordt de grootste op links? Lukt het Roemer Samsom, nog vóór 12 september, te dwingen tot een keuze voor een coalitie met de VVD of met de SP?

Er is wel één groot verschil met vroeger, schrijft de schrijver nostalgisch. Nu zie je de lijsttrekkers in een entourage van een geprogrammeerd publiek. Gekozen om – kan niet schelen hoe hun partijleider het doet – te klappen. In beeld en geluid verzamelde nep.

Die drie debatten in 1972 (veertig jaar geleden) tussen Den Uyl en mij, in Groningen, Zaandam en Leeuwarden, met een paar duizend man in de zaal.

Gelach, gejoel, vrolijkheid, sfeer, spontaniteit.

Den Uyl en ik waren echte tegenstanders. Inspireerden elkaar en – samen met de zaal – genoten allebei. Op de tv mooi uitgezonden. Echt kijkspul. Nog een week afzien.

Hans Wiegel is oud-leider van de VVD. Deze wisselcolumn op woensdag verzorgt hij beurtelings met SP-voorzitter Jan Marijnissen.