'Handpop' schrijft tegen betaling recensie

Britse en Nederlanders schrijvers zijn een actie begonnen tegen neprecensies van boeken. Op internet wemelt het ervan. Er zijn zelf bedrijfjes die ze verkopen.

„Negeer degenen die iets anders zeggen, want dit boek wil niets anders zijn dan een geweldig verhaal, briljant verteld”, schreef een lezer op internetwinkel Amazon over de nieuwste thriller van R.J. Ellory. Vorige week werd deze ‘lezer’ ontmaskerd: het was Ellory zelf. Behalve zichzelf te complimenteren schreef hij ook slechte recensies over boeken van collega’s.

De Brit heeft inmiddels zijn excuses aangeboden, maar de schrik zit er bij zijn landgenoten goed in. Bijna vijftig collega-schrijvers, onder wie Karin Slaughter, Mo Hayder en Ian Rankin, schreven gisteren in de Daily Telegraph dat ze Ellory’s praktijken scherp veroordelen. Er werd ook een vignet gemaakt tegen sockpuppeting, zoals het publiceren van neprecensies wordt genoemd. Via de thrillersite Crimezone.nl ondertekenden Nederlandse schrijvers als Tomas Ross en Bram Dehouck al een steunbetuiging aan de actie.

Met de groei van het aantal internetrecensies is ook het misbruik toegenomen. In 2010 kwam uit dat historicus Orlando Figes zich schuldig maakte aan sockpuppeting. Hij ging schuil achter de ‘handpop’ die afbrandende Amazon-recensies van boeken van collega’s schreef.

Inmiddels zijn het niet meer alleen schrijvers die voor eigen gewin neprecensies schrijven, maar worden reviews ook te koop aangeboden. De New York Times beschreef vorige week de werkwijze van de website GettingBookReviews.com: dat verkocht (gefingeerde) vijfsterrenrecensies op Amazon.com voor 99 dollar per stuk (tien stuks voor 499 dollar, vijftig voor 999 dollar), totdat de internetwinkel erachter kwam en de stukjes verwijderde. De site ging binnen een jaar weer ter ziele, maar leverde in die tijd ruim 4.500 recensies. Voor thrillerschrijver John Locke werkte het: zijn zelf uitgegeven boeken veranderden dankzij de betaalde lezersrecensies in e-boekbestsellers. Het was bovendien een goudmijntje voor de ‘recensenten’. Na een kwartiertje lezen en googlen tikten ze een lovende minirecensie en liepen binnen.

„Ik kan me niet voorstellen dat er in Nederland geen neprecensies worden geschreven”, zegt Timo Boezeman, digitaal uitgever bij A.W. Bruna. „Er zijn genoeg gevallen bekend van fabrikanten die medewerkers inschakelen om positieve besprekingen te maken. Ik zou niet weten waarom de literatuur daarop een uitzondering zou zijn.” Internetwinkel – en marktleider in Nederland – Bol.com maakt zich geen zorgen. „Er worden zoveel reviews geschreven dat een enkele gekleurde review niet opvalt danwel storend werkt voor klanten”, zegt een woordvoerder.

Intussen zijn in Nederland ook ‘handpoppen’ te huur. Han Peeters richtte twee weken geleden de site Boekreviewers.nl op. Hij verwacht nog geen Amerikaanse toestanden – of opbrengsten. Lezers krijgen 2,50 euro voor hun beoordeling, die ze plaatsen op boekwinkelsites.

Er meldden zich al 150 besprekers aan, zegt Peeters. „Voor het geld zullen ze het niet doen, het zijn mensen die het leuk vinden om een boek te krijgen en hun mening te geven. Als ik het vermoeden heb dat ze de boeken niet gelezen hebben, bijvoorbeeld omdat je telkens dezelfde argumenten hoort, zal ik die mensen wel in de gaten houden.”

De klanten van Boekreviewers.nl zijn vooralsnog kleine uitgevers en schrijvers die hun boeken in eigen beheer uitgeven. Zij financieren de recensies, maar de besprekers hoeven niet onverdeeld positief te zijn. „Het gaat om hun mening en ik zie het als een methode om onopgemerkte boeken onder de aandacht te brengen. Het geeft dan niet wat er in zo’n recensie staat, aandacht is aandacht.” Boezeman, wél van een grote uitgeverij, staat „erg open” voor lezersrecensies, maar zal ze niet inzetten om aandacht te genereren. „Het is een instrument om erachter te komen wat onze lezers waarderen. Op basis van lezersreacties kunnen we eventueel het boekenaanbod aanpassen op de smaak van de lezers.”

Om de macht van neprecensies te beperken moeten echte lezers van zich laten horen, aldus de Engelse schrijvers in de Daily Telegraph. „Eerlijke en oprechte recensies, goed of slecht, enthousiast of afkeurend, kunnen de valse geluiden overstemmen, en achterbakse technieken zullen teruggedrongen worden tot ze nietsbetekenend zijn.”