Duitsland wil euro redden, maar ook dat ECB ‘Pruisische discipline’ preekt

In Duitsland bestaat weerstand tegen steun van de Europese Centrale Bank aan zwakke eurolanden. Er is inflatieangst en via de ECB dreigt Duitsland nieuwe risico’s op zich te nemen. De Duitse Bundesbank keert zich tegen de ECB en krijgt veel politieke steun. Maar voor bondskanselier Merkel lijkt de redding van de euro het belangrijkst.

Het Duitse chagrijn over de eurocrisis treft de laatste weken niet zozeer Athene, Madrid of Brussel, maar vooral Frankfurt.

Daar valt morgen het besluit van het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) over de aankoop door de bank van staatsobligaties van schuldenlanden. Het is een maatregel die in de Duitse politiek en in de media veel weerstand oproept.

Ook in Frankfurt staat het gebouw van de Duitse Bundesbank, een bolwerk van verzet tegen de plannen van ECB-voorzitter Mario Draghi. Bundesbank-chef Jens Weidmann, zei vorige week in weekblad Der Spiegel dat de obligatiekoop dicht in de buurt komt van „de financiering van de overheid door de geldpers”. Dit kan „verslaafd maken, zoals drugs”.

Duitslands grootste krant Bild meldde dat Weidmann onlangs meermaals intern heeft gesproken over aftreden. Bondskanselier Angela Merkel zou hem daarvan hebben weerhouden.

Merkel is naar buiten toe ambivalent. Ze zegt Weidmann, „onze Bundesbanker”, te steunen, en ze hoopt dat hij „zoveel mogelijk invloed heeft” binnen de ECB. Maar ook Draghi’s recente aankondiging om „alles te doen om de euro te behouden” kon rekenen op Merkels uitdrukkelijke instemming.

Volgens analisten wil Merkel het ECB-besluit achter de schermen bijsturen. Ze wil dat landen die ECB-steun krijgen verplicht worden te bezuinigen en te hervormen.

Veel politici van Merkels centrum-rechtse regeringscoalitie steunen Weidmann onvoorwaardelijk. De liberale vicekanselier Philipp Rösler, zei vorige week dat de ECB nu „inflatiegevaar in de hand werkt”.

Meer dan in Nederland is de ECB in Duitsland een politiek thema. Duitsland is de grootste geldverstrekker van de ECB – zo’n 20 procent van het ECB-kapitaal komt van de Bundesbank. Ook de geschiedenis speelt een rol. Toen de Europese Monetaire Unie in de jaren negentig werd opgetuigd, dwong Duitsland af dat de ECB zou worden gemodelleerd naar de Bundesbank: onafhankelijk van politieke beïnvloeding en gericht op inflatiebeteugeling. Het trauma van de hyperinflatie in de jaren twintig was maatgevend, en is dat nog steeds.

Toen Draghi begin augustus al zinspeelde op een nieuwe interventie op de obligatiemarkt, dreigde boulevardblad Bild hem een eerder gegeven ‘cadeau’ weer af te nemen. Het cadeau was een Pruisische helm, die Draghi als ‘Pruisische’ Italiaan moest bewegen tot „discipline tegen de inflatie”.

Weidmanns dreiging met aftreden wordt serieus genomen omdat twee Duitsers, Weidmanns voorganger Axel Weber en de oud-hoofdeconoom van de ECB, Jürgen Stark, vorig jaar de ECB verlieten uit onvrede met de koers van de bank in de eurocrisis. Het laat zien hoezeer de crisis het Duitse vertrouwen in de Europese munt op de proef stelt.

Duitse politici hebben al vanaf het begin van de eurocrisis op de rem getrapt bij politieke maatregelen die de Duitse schatkist geld (kunnen) kosten, zoals euro-obligaties. Draghi voelt zich nu gedwongen in actie te komen waar politici het laten afweten. Maar volgens Duitse critici wordt de bank zo alsnog de ‘politieke’ instelling die zij nooit mocht worden. Via een omweg – de ECB – neemt Duitsland de risico’s van schuldenlanden op zich.

In een democratie, zegt Weidmann, moeten hierover „de parlementen” beslissen en „niet de centrale banken”. Hij is niet de enige die dit vindt in Duitsland.