Zomergastentips voor Jan: hoe nu verder met Zomergasten?

Jan Leyers, op een bed. Foto Hollandse Hoogte / Merlijn Doomernik

Beste Jan,

Ik moet eerlijk zeggen dat ik even op het verkeerde been gezet was, zaterdag, bij jou en Jolande Withuis. Ik was er namelijk totaal niet op voorbereid dat het bij haar thuis zou zijn. Dus zat ik de hele tijd naar die verzameling rode vazen te loeren, naar de klepperende brievenbus op de achtergrond en naar de omvangrijke boekenkast - of ik een rug herkende. Wat je doet bij mensen waar je voor het eerst thuiskomt, zeg maar.

Heel onrustig.

Ik had liever vooraf een tour de maison gehad. Even de slaapkamer, de koffiezetter, de vijver in de tuin, de dozen op zolder, de stapels post op de eettafel, de kattenbak, het toilet, de kledingkast; dat je even weet waar je zit. Dat je daarna weer rustig verder kan.

Want het wás allemaal al zo onrustig. Omdat ik wist dat dit dan echt DE LAATSTE aflevering van dit seizoen Zomergasten was. Was het de laatste keer dat ik je op de Nederlandse tv zou zien, de laatste keer dat ik je überhaupt zou zien, de laatste Belg als presentator van Zomergasten, de laatste presentator ooit van Zomergasten? Al die onrust maakte het er niet makkelijker op om in het eerste half uur de oorlogsfragmenten van Withuis door te komen.

Het ging al een stuk beter toen ze begon over haar andere specialisme, het feminisme. Ik zag ook dat jij opveerde. Je vroeg of er niet altijd, wil er sprake kunnen zijn van romantiek, een ongelijkheid moet bestaan tussen mannen en vrouwen. Je bedoelde natuurlijk, dat had ik wel door, dat jij vindt dat de man dominant moet zijn, en dat die onderdrukking de seks spannend houdt. Ik interpreteer nu even vrij hoor, zeg maar als je iets héél anders bedoelde.

Withuis wees je terecht, op de vriendelijke, wijze manier die ze de hele avond tentoonspreidde. Ze zei: ik noem dat geen ongelijkheid, maar een verschil.
Dat was een mooi antwoord.

Na een fragment van Brigitte Kaandorp bekroop me een gevoel dat ik al vaker bij je heb gehad: dat je ons niet begrijpt, Jan. Ons Nederlanders. Je keek onbewogen naar deze oer-Hollandse cabaretière. Niet dat je bulderend van het lachen op je knieën had moeten slaan, maar nu zag ik niets, geen enkele herkenning. En ik dacht ineens: volgend jaar wil ik weer een presentator die Nederland kent, die van Nederland houdt. Die weet hoe onbeholpen wij Nederlanders ons leed belachelijk maken, omdat we ons te nietig achten om ook maar iets aan de Weltschmerz te kunnen veranderen. Zo heel anders dan de Vlamingen doen.

Ik vind je een geweldige vent Jan, dat weet je inmiddels wel, en ik zie je zeker graag terug op de Nederlandse tv. Maar dan liever niet meer in oer-Hollands cultureel erfgoed als Zomergasten. Liever ook niet als presentator van het NOS Journaal, van Zo vader Zo zoon, van Fiets hem Erin, van het schaatsen of van DWDD. Dat wérkt gewoon niet. Toch denk ik dat juist jij, als Vlaming, ons hebt laten zien dat het huidige format van Zomergasten na 25 jaar zijn langste tijd gehad heeft.

Drie uur lang één gast is gewoon te lang. Er zijn genoeg gasten die het aankunnen, zie Adriaan van Dis, maar het is gewoon te veel gevraagd van de presentator. En als de presentator het aankan, ik denk even aan routiniers als Matthijs van Nieuwkerk of Koos Postema, dan is het maar de vraag of de gast dat nog trekt. Laat staan de kijker. Ik zeg dus: drastisch aanpassen dat format, of afschaffen. Maar dan ook echt, zodat niet ineens Reinout Oerlemans of Carlo en Irene ermee bij RTL4 opduiken.

Qua aanpassen denk ik aan meerdere gasten per aflevering of meerdere presentatoren per gast. Verder lijkt me anderhalf uur meer dan genoeg. Wat natuurlijk óók kan, is het format met echte gasten gaan doen. Met Nelson Mandela, Richard Branson, Bill Clinton, Barbra Streisand, Lady Gaga en Robert de Niro, en dat je het laat presenteren door Oprah of David Letterman. Maar dat zou John de Mol dan even moeten organiseren.

Laatste, veilige optie: alle afleveringen maken voor het tweede scherm. Dat niemand kijkt, maar dat iedereen weet dat het érgens is.
Zomergasten for ever.

We vonden het een eer je te mogen adviseren, Jan. Je hebt ons de ogen geopend.

Het ga je goed en tot snel.

De afgelopen weken schreven Japke-d. Bouma (coördinator centrale nieuwsredactie NRC Handelsblad) en Peter van der Ploeg (chef NRC Digitaal) elke maandag Zomergastentips aan Jan Leyers, presentator van Zomergasten. Volgende week de laatste tips voor Jan: als reactie op de aflevering met Jolande Withuis die zaterdag 1 september vanaf 23.40 uur op Nederland 2 zal worden afgemaakt.

Lees de stukken van de afgelopen weken terug:

Zomergastentips voor Jan: volgende week gewoon afzeggen

Zomergastentips voor Jan: onkreukbaar, ondanks de blote vagijnen

Zomergastentips voor Jan: migraine bij Withuis, en je begon zo lekker!

Zomergastentips voor Jan: hij rolde met z’n ogen, en jij liet hem een perzik eten

Zomergastentips voor Jan: wát een debuut, Jan. Nu alleen nog nét iets meer vuur

Zomergastentips voor Jan: Van Dis nam het even van je over

    • Japke-d. Bouma