Wat nu als een partij meer zetels dan mensen heeft?

Wat nu als een partij bij de verkiezingen meer zetels haalt dan ze kandidaten op haar lijst heeft, wil Remy Balistreri uit Rotterdam weten. „Moet deze partij dan het ‘teveel’ inleveren of mag ze halsoverkop nieuwe Kamerleden mobiliseren?”

Snel de buurman vragen of-ie ook op het pluche wil plaatsnemen, is er niet bij. Nee, de Kieswet is streng: de partij zal het teveel aan zetels moeten afstaan aan andere partijen.

De verdeling van zo’n ‘zeteloverschot’ zal op dezelfde manier gaan als nu van een restzetel. „Volgens het systeem van de grootste gemiddelden”, zegt Melle Bakker, secretaris-directeur van de Kiesraad. Dat betekent: iedere partij krijgt er fictief één zetel bij, waarna het aantal op de partij uitgebrachte stemmen wordt gedeeld door dit aantal. De partij met het grootste gemiddelde krijgt een restzetel. Voor een overschot van meer dan één zetel wordt de berekening telkens opnieuw gemaakt. De uitkomst kan zo telkens verschillen.

Zet dus voor de zekerheid 150 kandidaten op de lijst, zou je zeggen. Maar zo werkt het niet. De Kieswet schrijft voor dat een partij maximaal vijftig namen op de lijst mag zetten. Voor partijen die bij de vorige verkiezingen meer dan vijftien zetels behaalden, geldt een maximum van tachtig namen.

Dus een partij kan nooit meer dan tachtig zetels halen? „Dat kan wel”, zegt Bakker. Nederland telt twintig kieskringen, geografisch verdeeld, en op elke lijst mag je andere namen invullen. Een kleine partij kan 20 maal 50 is 1.000 mensen kandidaat stellen. Een grote partij 20 maal 80 is 1.600 mensen. „Al is het niet handig steeds een andere lijsttrekker op te geven.”

De PvdA maakt er gebruik van en wisselt per kieskring vijf namen. Niet uit optimisme, het is een electorale overweging: Friezen op de lijst in Friesland trekken misschien meer stemmen. Ook de SP, de Anti Europa Partij, Nederland Lokaal en SOPN hebben per kieskring verschillende kandidaten. De andere partijen moeten zetels afstaan als ze er meer krijgen dan ze kandidaten hebben.

Is het ooit voorgekomen? Nee, dat niet. In 1986 behaalde het CDA van Lubbers een recordaantal van 54 zetels. Daar was rekening mee gehouden. Zelfs voor de LPF in 2002 waren de 26 zetels geen verrassing.

Freek Schravesande