Venetië begint met een boodschap

Niet de glamour van vorige jaren, maar wel politiek. Venetië is begonnen met een film over de door 9/11 veranderde wereld van een rijke Pakistaan in New York.

Hoofdrolspeler in openingsfilm The Reluctant Fundamentalist Kiefer Sutherland liet het afweten; de fotografen moesten het doen met Kate Hudson en Liev Schreiber, die gelukkig wel echtgenote Naomi Watts had meegenomen op de rode loper. Toch was het niet de Hollywoodglamour waaraan Venetië de laatste jaren gewend was bij de opening van zijn filmfestival.

Een trendbreuk van de nieuwe directeur, Alberto Barbera? Een statement? Een openingsfilm is er om camera’s te lokken, aandacht te trekken of een punt te maken. Zijn in december onverwachts de laan uitgestuurde voorganger Marco Müller wist met films als Burn After Reading, Black Swan en The Ides of March de laatste jaren zowel critici als paparazzi mild te stemmen. Maar Barbera lijkt zich te onderscheiden door de politiek terug te brengen naar Venetië. Geen grote namen, wel grote kwesties.

Linkse politiek uiteraard. Zo was een van zijn eerste aankondigingen dat Francesco Rosi (89), neorealist en ‘vader’ van de activistische cinema in Italië, een lifetime archievement award kreeg. En is het nogal matige At Any Price van Ramin Bahrani in de competitie opgenomen, die nogal prekerig toont hoe de Amerikaanse mentaliteit van winnen tot elke prijs een boerenfamilie uit Iowa corrumpeert.

Ook The Reluctant Fundamentalist heeft een appeltje te schillen met Amerika. Een echte boodschapfilm annex politieke thriller over de wereld na 9/11. Gemaakt volgens Hollywoodrecept en met het bijbehorende budget, betaald door de relatief liberale sjeik van Qatar, wiens Doha Film Institute sinds 2010 een fortuin stak in films die het Arabische standpunt onder westerse aandacht brengen.

The Reluctant Fundamentalist doet dat vrij effectief – beter althans dan het onder oriëntaalse clichés bezweken woestijnepos Black Gold dat de sjeik eerder betaalde. De Indiase regisseur Mira Nair (Salaam Bombay en in Venetië winnaar van de Gouden Leeuw in 2001 met Monsoon Wedding) verfilmde de gelijknamige roman van Moshin Hamid als een lange flashback waarin de van banden met Al-Qaeda verdachte Pakistaan Changez in een theehuis te Lahore terugkijkt op zijn leven met journalist – of CIA-agent? – Bobby. De tijd dringt: Changez wordt verdacht van de ontvoering van een westerse professor. Maar de journalist moet zijn hele verhaal aanhoren, niet alleen stukjes die zijn vooroordelen bevestigen.

Het is het verhaal van een bekeerde zondaar, en de zonde is New York. Changez is een jonge Pakistaan die als meedogenloos bankier op Wall Street het geslonken fortuin van zijn familie aanvult. Tot na 9/11 het gefluister op het kantoor begint en het wantrouwen overal groeit. Intussen zaait zijn poëtische vader twijfel over het morele gehalte van zijn werk op Wall Street. Wanneer Changez dan fier een baard laat staan, kan hij terug naar huis – waar hij al snel een person of interest voor de CIA is in de oorlog tegen de terreur.

Nair, die New York woont, vertelde op de persconferentie hoe geschokt zij was toen ze na 11 september 2001 zelf plots verdacht was. Haar film moet een brug slaan over de kloof die de vliegtuigen van 9/11 sloegen tussen Oost en West. Maar een zinvolle dialoog veronderstelt zelfreflectie, en daar blinkt deze film niet in uit. The Reluctant Fundamentalist verwoordt bekende moslimgrieven (3.000 doden in het WTC, 100.000 in Afghanistan, etc.) en schetst een moreel failliet Amerika.

Het houdt ons zo een spiegel voor, en dat het nog boeiend wordt, ligt toch vooral aan acteur Riz Ahmed (Four Lions), die het intense charisma heeft dat nodig is om zo lang in het midden te houden of hij een heilige of fanaticus is.

Wordt Venetië anti-Amerikaans? Natuurlijk niet. De nieuwe directeur Alberto Barbera scoort gewoon een punt, maar is wel zo verstandig elf Amerikaanse filmmakers uit te nodigen in zijn competitie. Zoals hij ook scoort tegen Cannes met geen nul maar vier vrouwelijke regisseurs in de hoofdcompetitie en nog wat andere speciale vrouwendingen. Het lijkt de jaren 70 wel. Vrouwvriendelijk? Of gaat het meer om een haantje dat zijn territorium afbakent?