Rechts bracht ons ellende. We moeten linksom

Gedoe in en rondom GroenLinks trok meer aandacht dan de resultaten van de partij. Lijsttrekker Jolande Sap zet door. Minder zetels? „Ik heb geen ondergrens.”

Illustratie Sebe Emmelot

Jolande Sap heeft geen tijd te verliezen. De lijsttrekker van GroenLinks zit amper, of ze is al midden in een pleidooi over waarom het goed is dat de PvdA in de peilingen inloopt op de SP. „Dat opent perspectief voor de progressieve partijen. En dus voor de progressieve politiek die ik voor ogen heb.”

Als een van de weinige lijsttrekkers sprak Sap in deze campagne haar coalitievoorkeur al uit. Ze wil na 12 september het liefste linksom: met PvdA en D66. De vraag is alleen of haar partij straks niet te klein is om nog relevant te zijn: GroenLinks staat op vier, soms vijf zetels in de peilingen. Nu heeft de partij er tien.

De afgelopen twee jaar

GroenLinks heeft een moeilijke periode achter de rug. Wat verwijt u uzelf daarin?

„Ik zie de afgelopen twee jaren niet alleen als moeilijk. Ik kijk ook terug op hoogtepunten. Eén ding zou ik anders gedaan hebben: ik had meteen het leiderschapsmandaat van de partij moeten ophalen, op een congres. Het is belangrijk dat te hebben voor je aan de slag gaat.”

En had u iets anders moeten doen, middenin al die negatieve publiciteit?

„Ik ben misschien wat eigenwijs en eigenzinnig. Mijn koers wil ik niet laten bepalen door beeldvorming. Maar die beeldvorming kun je wel slimmer bespelen. Rond dat lijsttrekkersreferendum met Tofik Dibi en die kandidatenlijst ... daar hadden we slimmer mee om moeten gaan. Tegelijk zie ik dat we óók resultaten hebben geboekt. Ik vind dus dat die het zwaarst moeten wegen.”

Uit de peilingen blijkt dat kiezers er niet zo over denken.

„Het is nog te vroeg om conclusies te trekken. En GroenLinks is toch altijd een partij geweest die kiest voor inhoud en idealen. We gaan met opgeheven hoofd door, onverwoestbaar. Ik ben een politica die resultaten wil boeken.”

Maar van de bereikte resultaten, het Lenteakkoord en de trainingsmissie naar Kunduz, profiteren jullie nu toch helemaal niet?

„Niet in de peilingen, nee. Maar Nederland is wel groener en socialer geworden. Dat is waarom ik in de politiek zit. Voor de buitenwereld is het gedoe zichtbaarder geweest dan de resultaten. Het is aan mij om dat om te draaien.”

Waar ik voor sta

Jullie leggen nadruk op ‘vergroening’ en milieu, maar dat zijn deze verkiezingen geen issues.

„Daar ben ik het niet mee eens. Ik zie in het land veel mensen die in hun buurt bezig met groene initiatieven. Met eigen energie opwekken, met zonnepanelen, een windmolen, aandelen in wind op zee. Ook bedrijven pionieren daarin. Maar zij kloppen vergeefs bij de politiek aan. Ze hebben een houding gekregen van: wij doen het wel zonder Den Haag.”

Is de groep kiezers die dit groene thema aanspreekt wel groot genoeg?

„Dit is de kern van waarom wij als GroenLinks op aarde zijn! Het werkt niet zo van, nou, dit trekt kennelijk geen stemmen, dus dan gaan we maar aardappelen verkopen. De VVD heeft dat gedaan, ja. Rutte stond voor heel andere dingen. Een paar jaar geleden was hij groenrechts, daar is niks van terechtgekomen. Ze deden marktonderzoek naar wat aanslaat bij het electoraat, lieten hun idealen los. Zo zijn wij niet.”

Nee, maar hun strategie wordt wel beloond.

„Kijk naar hun beleid. Ik denk dat een echte liberaal zich daarvoor schaamt. Symboolpolitiek: hup, 130 kilometer. Praten over boerka’s, het verbieden van dubbele nationaliteiten...”

Onder Femke Halsema was bij jullie twee jaar geleden het sociaal-liberale, wel beter te beluisteren. Meer het vrijzinnige geluid.

„Bij mij hoor je ook het ‘gelijke kansen’ en ‘eerlijk delen’ terug. We willen niet alléén groen. Die doorbraak naar een groene economie is belangrijker dan ooit. Nederland en de westerse wereld komen alleen uit de crisis als we werk maken van die afhankelijkheid van olie.”

En als Alexander Pechtold zegt dat de afstand tussen D66 en GroenLinks is gegroeid?

„D66 is gespleten. Sociaal-cultureel is de partij progressief, links te noemen. Daarom trokken we de afgelopen tien jaar samen op. Het debat ging ook over immigratie, integratie en Nederlandse cultuur. Nu is dat verschoven naar economie, en daarin verschillen we. Sociaal-economisch is D66 gewoon rechts: de laagste inkomens betalen bij hen de prijs van de crisis.”

Wat vindt u ervan dat GroenLinks-stemmers Pechtold geschikter vinden als premier dan u?

„Kijk, GroenLinksers zijn realistisch. Zij weten natuurlijk dat wij niet de grootste gaan worden, en dus de premier niet zullen leveren.”

Na 12 september

Wanneer zegt u: dit zijn te weinig zetels om door te gaan?

„Ik ben bereid om door te gaan, ook in moeilijke tijden. Ik heb geen ondergrens.”

U gelooft dat het kan omslaan, zoals met Diederik Samsom deze week?

„Ja, alleen dat sloeg binnen een week alweer om. Want maandag kwam die dramatische doorrekening voor ze. Eerst bevlogen vertellen dat je plannen hebt om de economie er bovenop te helpen, en dan blijkt dat jij de economie het verst de vernieling in helpt. Wij zijn de enige linkse partij die banen creëert.”

Maar als het over coalities gaat, noemen de anderen júllie helemaal niet meer.

„Mij valt juist op dat de meeste anderen niet uitspreken wat hun voor ogen staat. Ik ga voor een stevig progressief blok. Pechtold wil door het midden. Nou ja, daar zit weinig. Hij zegt ook: de SP sluit zichzelf uit. Kennelijk wil hij dus over rechts met de VVD. Wat ik echt niet snap, is dat PvdA en D66 zich eerder tegen de SP afzetten dan tegen rechts. Terwijl rechts ons in deze ellendige situatie bracht.”

Met PvdA en D66 haalt u nooit een meerderheid.

„Nee, daarom moeten ze kiezen: willen ze linksom of rechtsom. Er is te veel een traditie om geen coalitievoorkeuren uit te spreken, ik vind het transparanter om dat wel te doen.”

De Lentecoalitie heeft niet uw voorkeur?

„Nee, al zou ik nooit weigeren om rond de tafel te gaan zitten. Als we er net zo veel kunnen uitslepen als dit voorjaar, is het een optie. Maar die situatie was uniek, omdat VVD en CDA met de rug tegen de muur stonden.”

Maar wat doet u als GroenLinks met een paar zetels niet meer relevant is?

„Daar loop ik niet op vooruit. Er zijn genoeg Nederlanders die nog zweven. GroenLinks is meer dan ooit springlevend. En elke zetel telt in dit versnipperde politieke landschap.”