PvdA, D66, VVD of CDA? Ze weten het gewoon nog niet

Jongeren vinden het normaal om zoekend te zijn, maar oudere stemmers missen duidelijkheid. In Utrecht vertellen zwevende kiezers over hun twijfels en onvrede.

In een tijd dat partijtrouw bijna niet meer bestaat, zijn ‘zwevende kiezer’ en ‘kiezer’ bijna synoniem. In elk geval zijn er even veel soorten zwevende kiezers als er kiezers zijn, blijkt op de Neude in Utrecht. Ouderen missen de duidelijkheid van vroeger; jongeren vinden het normaal om zoekend te zijn. De meeste zwevers wegen hun eigen (financiële) belangen mee, al zijn die niet altijd leidend. Ze pikken veel van politieke partijen. Wat ze eisen is een minimum aan duidelijkheid en consistentie.

Dat Sjoerd Verkleij (28) uit Leusden twee weken voor de verkiezingen nog niet zeker weet wat hij gaat stemmen, vindt hij heel gewoon. Hij volgt de politiek meestal van afstand, maar wordt in verkiezingstijd „aangestoken” als hij partijen in de stad campagne ziet voeren, of hoort dat in de buurt debatten zijn. Dan gaat hij zich in de standpunten verdiepen.

Tot nu toe stemde hij meestal PvdA. „Solidariteit vind ik belangrijk. En de fractievoorzitters kwamen altijd goed op mij over. Wouter Bos, Job Cohen.” Omdat hij sinds twee jaar werkt als consulent bij een uitzendbureau, valt zijn keus dit keer mogelijk anders uit. „Op de arbeidsmarkt moet hervormd worden. De SP is daarin heel conservatief, wat vooral goed is voor de oudere generatie. De PvdA zit ook op de behoudende lijn. Sommige andere partijen willen het aan de markt overlaten. Ik neig nu meer naar D66, die richt zich op een evenwicht. Jongeren moeten ook nog wat hebben. Die gaan ook een keer met pensioen.”

Aan de andere kant van het zwevende spectrum staat medisch pedicure Sylvia van Splunder (48). Zij vindt het niet prettig dat ze zich niet meer thuis voelt bij een vaste partij. Het maakt haar boos. Ze verlangt naar een partij die duidelijk is, die „niet alleen loopt te roepen”. „Ik vind de politiek erg media-afhankelijk geworden. Het is niet zo dat politici een lijn trekken en zeggen: we gaan ervoor.”

In haar jonge jaren stemde ze VVD. Haar „egoïstische jaren”, noemt ze die. Later stemden zij en haar man, hoofd risk management bij een bank, jarenlang CDA. „Maar die partij is zo de weg kwijt. Dat wil ik niet belonen met mijn stem.” Met enige tegenzin zijn ze nu min of meer terug bij de VVD. Ze hebben het „doorgerekend”. Bij die partij zijn ze financieel het beste af.

„Hypotheekrenteaftrek, langstudeerboete, forensentaks”, zegt Sylvia van Splunder. „Als de forensentaks doorgaat, weet ik niet meer hoe we alles moeten betalen. De zorgverzekering slaat al een flink gat in onze uitgaven. En de duurste jaren komen nog, als binnenkort onze kinderen gaan studeren.” Op het sociale vlak vindt ze de VVD niet sterk. Ook daarom stemde ze zo lang CDA. Ze neemt het op de koop toe. Op de SP zou ze nooit stemmen, die schiet door. „Als je hard gestudeerd en gewerkt hebt, mag je daar de vruchten van plukken. Omdat je de economie draaiende houdt.”

André van Leeuwen (63) uit Leerdam werkt bij een Amerikaans bedrijf en gaat over twee jaar met pensioen. „Dus daar kijken we ook naar”, zegt hij. Zijn vrouw Nel van der Leeden (62): „Omdat je daar al die jaren voor betaald hebt. Banken hebben het verkeerd belegd en wij zijn de dupe.” Ze weten dat het CDA de koopkracht van ouderen het minst aantast, maar betwijfelen of ze met een stem op die partij echt beter af zullen zijn. Na de verkiezingen doet iedereen weer water bij de wijn.

Ze neigen naar de VVD, net als in voorgaande jaren. Vooral omdat VVD-leider Mark Rutte het volgens hen internationaal goed doet. „We zijn steeds meer afhankelijk van Europa”, zegt André van Leeuwen. „Dat is toch belangrijk.” Maar vooral Nel van der Leeden is door de verkiezingsstrijd weer gaan twijfelen. Dat Rutte zegt dat hij tegen verhoging van het eigen risico is, en dat een ander dan zegt dat hij liegt. Verwarrend. „Ze maken elkaar belachelijk. Geven dingen verkapt weer. Juist ook de VVD.”

Hulpmiddelen als Stemwijzer helpen niet iedereen op weg. Ondernemer Anneliese Moerman (37) uit Utrecht heeft overwogen hem in te vullen. „Maar ik hoor er spookverhalen over. Dat je ook die andere moet doen, Kieskompas, wil je weten hoe of wat. En dat er dan soms heel verschillende dingen uitkomen.”

Robin Hagen (18) uit Alphen aan den Rijn, net begonnen aan een mbo-opleiding interieurdecoratie, heeft het wel geprobeerd. „Er kwam iets heel raars uit, die ene heel christelijke partij. Dat klopte volgens mij niet. Ik ben niet eens gelovig.” Het kwam misschien doordat hij sommige passages uit de Stemwijzer niet helemaal begreep. „Dingen over bezuinigingen en zo.”

Zijn ouders stemden vorige keer PVV, dit keer niet, denkt hij. Waarom weet hij niet precies. Zelf heeft hij nog helemaal geen idee. Hij wil zich er nog in gaan verdiepen.

Anneliese Moerman twijfelt meestal over het stemmen op zich. Jarenlang stemde ze niet. Ze denkt dat ze deze keer wel gaat stemmen, op de Partij voor de Dieren, al heeft ze ook even aan de SP gedacht. „Emile Roemer vond ik wel een sympathieke man. Nu denk ik: dat is toch ook veel zeggen en weinig doen. Dieren kunnen niet praten, hebben geen mening. De PvdD houdt zich daar als enige mee bezig. Van de andere partijen heb ik het idee dat ze toch vooral bezig zijn met zichzelf.”