'Meer dan de helft van de prostituees doet dat onvrijwillig'

De aanleiding

„We hebben in Nederland te maken met moderne slavernij”, zei Arie Slob, lijsttrekker van de ChristenUnie, vorige week in het lijsttrekkersdebat van de NOS. Hij doelt op prostitutie. „Meer dan de helft van de mensen die in de prostitutie werken, doet dat tegen hun wil. Dat is onrecht, daar moet tegen gestreden worden.” Klopt dit? vroeg nrc.next-lezer Friso de Boer ons. Werkt meer dan de helft van de prostituees onvrijwillig in de prostitutie? next.checkt zocht het uit.

Waar is het op gebaseerd?

Volgens een woordvoerder van de ChristenUnie baseert Arie Slob zich op „verschillende onderzoeken”. Wel zouden de cijfers die daarin worden genoemd nogal uiteenlopen. De hoofdbron is het rapport Schone schijn, een onderzoek uit 2008 van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) naar mensenhandel in de prostitutiesector. Daarin werd enkele zedenrechercheurs uit verschillende steden gevraagd om een inschatting te maken van hoeveel prostituees onder dwang zouden werken.

En, klopt het?

De cijfers uit het rapport Schone schijn, waarop Arie Slob zich baseerde, zijn schattingen van individuele zedenrechercheurs over de raamprostitutiesector in Utrecht, Amsterdam en Alkmaar. Hun bevindingen lopen ver uiteen. Enkelen gaven aan geen betrouwbare uitspraak over cijfers te kunnen doen, anderen noemden wel percentages: enkelen maakten een schatting van rond de 50 procent, een ander zelfs 85 procent. Die cijfers zijn gebaseerd op de jarenlange beroepservaring van de ondervraagden, niet op onderzoek of aangiften. De KLPD, opdrachtgever van het onderzoek, geeft aan deze percentages niet te kunnen verifiëren.

Er zijn wel onderzoeken die hebben gepoogd met een onderbouwd cijfer te komen, zij het lokaler. In een veel geciteerd politieonderzoek uit 2008 naar mensenhandel in Amsterdam, getiteld Opsporingsonderzoek Sneep, werd het percentage vrouwen dat in Amsterdam gedwongen in de prostitutie werkt, geschat op ‘tussen de 50 en 90 procent’.

Dat cijfer is niet onbetwist. Volgens het recentere onderzoeksrapport Kwetsbaar beroep uit 2010, zouden deze percentages weleens overdreven kunnen zijn. Kwetsbaar beroep is een onderzoek naar de Amsterdamse prostitutiebranche, uitgevoerd door onderzoeksbureau Beke in opdracht van de gemeente van Amsterdam. De politiebronnen die daarin worden aangehaald, noemen ‘30 tot 40 procent’ realistischer dan het getal van Sneep. Maar ook in dat rapport bestaat er geen consensus over de schattingen: sommige maatschappelijke organisaties spreken van 90 procent, terwijl een geciteerde peiling door Scharlaken Koord, een christelijke hulpverleningsorganisatie voor prostituees, uitkomt op maar 8 procent.

En dit zijn slechts cijfers uit Amsterdam, en dan nog alleen gericht op geregistreerde prostitutie. Er zijn veel meer vormen van prostitutie – denk aan escortservices of straatprostitutie – die hierin niet kunnen worden meegenomen, omdat het volledig clandestien gebeurt. Er is daar geen enkele controle op, en er bestaan geen cijfers over. Ook niet van de kant van de politie.

De nationale aanpak van gedwongen prostitutie wordt geschaard onder het bredere kader ‘mensenhandel’. De Nationale Rapporteur Mensenhandel is de voornaamste instantie die zich hiermee bezig houdt, en ook de rapporteur zegt niet over betrouwbare cijfers te beschikken. Het probleem is dat zowel de uitbuiter als de prostituee er bijvoorbeeld bij is gebaat die praktijk verborgen te houden en tegen de politie te ontkennen: die eerste vanwege de inkomsten, de laatste vaak uit angst voor de eerste. Grove inschattingen zijn er genoeg, maar er bestaan geen betrouwbare (en bruikbare) cijfers.

Conclusie

Een eenduidige conclusie over de omvang van gedwongen prostitutie is onmogelijk te trekken. Het is problematisch te onderzoeken, omdat in veel gevallen zowel de uitbuiter als de prostituee erbij gebaat is die praktijk verborgen te houden. Blijft over de grove inschattingen van verschillende partijen. En die waaieren breed uit. De meeste bronnen ondersteunen de uitspraak van Slob, niet allemaal. Maar hoe dan ook zijn die schattingen niet te controleren. De door Slob aangehaalde „meer dan de helft” is op basis van de verscheidene bronnen misschien aannemelijk, maar ook onbewijsbaar – er bestaan geen betrouwbare cijfers over. Al met al beoordeelt next.checkt de bewering dat „meer dan de helft van de mensen die in de prostitutie werken, dat tegen hun wil doen” als niet te checken.