Een Engelse Madame Bovary

Deze maand twitteren Kristien Hemmerechts, Nelleke Noordervliet en Bas Heijne over Mrs Robinson’s Disgrace van Kate Summerscale. Doe mee!

Soms heeft een non-fictie boek de kracht en diepte van een roman. Mrs Robinson’s Disgrace (De geheime liefde van Mrs Robinson) van Kate Summerscale is zo’n boek. Deze Engelse schrijfster heeft tot nu toe slechts drie titels op haar naam staan, maar samen vormen ze een genre op zich. Ogenschijnlijk gaat het steeds om zorgvuldige reconstructies van voorbije levens (haar vorige boek, de bestseller The Suspicions of Mr Whicher, ging over een moord op een kind in het Victoriaanse Engeland, een zaak die enorme ophef veroorzaakte) maar Summerscale weet steeds op een subtiele manier de grenzen tussen heden en verleden te laten vervagen. De mannen en vrouwen die zij beschrijft zitten onmiskenbaar vast in hun historische context, maar in hun angsten en verlangens staan ze verrassend dicht bij ons.

Net als bij haar vorige boek, draait het in Mrs Robinson’s Disgrace om een zaak die in het Engeland van de 19de eeuw grote ophef veroorzaakte. Inzet zijn de dagboeken van Isabella Robinson, een vrouw uit de hogere kringen, die voor de rechtbank als bewijs moeten dienen voor haar overspel. Isabella zit gevangen in een wanhopig huwelijk met een kortzichtige ondernemer, en in haar dagboeken leeft ze zich uit in hartstochtelijke fantasieën over een dokter in haar vriendenkring – veel jonger dan zij en bovendien getrouwd.

Wanneer haar echtgenoot haar dagboek confisqueert en echtscheiding aanvraagt, worden haar meest intieme gevoelens breed uitgesmeerd in de kranten en weekbladen. Voor de nieuwe Engelse rechtbank die moet beslissen over echtscheidingen (tot kort daarvoor was echtscheiding een zaak voor het parlement en kon vrijwel niemand zich de kosten veroorloven) draait het om slechts één vraag: zijn de gebeurtenissen die Isabella in haar dagboek beschrijft echt gebeurd? Of zijn ze ontsproten aan haar oververhitte fantasie? Summerscale laat de lezer raden; haar verhaal is, juist omdat het zo onduidelijk is wat waar is en wat verzonnen, spannend als thriller.

Mrs Robinson’s Disgrace toont ons een Engelse Madame Bovary (Flaubert schreef zijn schandaal verwekkende roman in dezelfde tijd), een vrouw die zich op fatale wijze laat leiden door haar verlangen naar een verlossende liefde. Summerscale voorziet de val van Isabella Robinson uitgebreid van een sociale achtergrond – de scheve verhouding tussen man en vrouw, de worsteling van zowel mannen als vrouwen met seks, de langzame ontdekking van het onderbewustzijn en de op handen zijnde revolutie van Darwin, die overigens patiënt is van de jonge, door Isabella begeerde dokter.

Maar Summerscales boek is veel meer dan een interessant stuk sociale geschiedenis. De dagboeken van Isabella Robinson roepen vragen op die ook voor ons resonans hebben. Hoe verhouden de seksuele dagdromen van Mrs Robinson zich tot een hedendaagse door een vrouw geschreven erotische bestseller als Fifty Shades of Grey van E.L. James?

Het is veel gemakkelijker geworden om te scheiden, maar is het daarmee ook gemakkelijker om gelukkig te worden? En verschilt de publieke moraal van de Victorianen wel zoveel van de onze als we geneigd zijn te denken?

Juist die vragen maken Mrs Robinsons Disgrace bij uitstek geschikt voor NRC’s Twitlit. De hele maand september kan erover gediscussieerd worden via de hashtag #twitlit. Schrijfsters Kristien Hemmerechts en Nelleke Noordervliet gaan op Twitter over het boek met mij in gesprek op een nader aan te kondigen tijdstip. Kate Summerscale zal zelf op 25 september vragen van lezers beantwoorden.

Allemaal op #twitlit. Lees en discussieer mee.

Kate Summerscale: Mrs Robinsons Disgrace. Bloomsbury, 304 blz. € 20,- Vertaald door David Orthel als: De geheime liefde van Mrs. Robinson. Nw Amsterdam, 320 blz. € 19,95. Via een link op www.nrc.nl/boeken is de discussie #twitlit te volgen.