CPB-cijfers lenen zich slecht voor nieuwsanalyse heet van de naald

Hoe snel kan een krant zijn met een analyse van het nieuws? De cijfers over de PvdA waren opvallend, dat bleek die ochtend Maandagochtend presenteerde het CPB de doorrekeningen van de verkiezingprogramma’s van tien partijen. Die middag opende NRC Handelsblad over zes kolommen met de kop CPB-cijfers slecht nieuws PvdA (27 augustus). Daaronder een nieuwsanalyse

Hoe snel kan een krant zijn met een analyse van het nieuws?

De cijfers over de PvdA waren opvallend, dat bleek die ochtend

Maandagochtend presenteerde het CPB de doorrekeningen van de verkiezingprogramma’s van tien partijen. Die middag opende NRC Handelsblad over zes kolommen met de kop CPB-cijfers slecht nieuws PvdA (27 augustus). Daaronder een nieuwsanalyse van redacteuren Marike Stellinga en Erik van der Walle, die inzoomden op PvdA-leider Diederik Samsom. In het tv-debat een dag eerder was hij nog „de grote winnaar”, maar vandaag „leek hij tot de grote verliezers te behoren”.

Ik kreeg daar boze brieven over van lezers (die zich haastten te verklaren dat ze geen PvdA-lid zijn). De negatieve kop was volgens hen „tendentieus en onjuist”, de opening „schandelijk”. „Als je het stuk leest, valt het wel weer mee”, nuanceerde een andere lezer die de kop te ver vond gaan, „maar de schade is dan al aangericht.” Een enkeling vermoedde zelfs strategische motieven: „Het lijkt er nu sterk op dat men de VVD-kiezer actief meer aan de krant wil binden.”

De simpele waarheid is dat Van der Walle en Stellinga de stukken van het CPB die ochtend om 09.00 uur in handen kregen en hun stuk om 11.45 af moesten hebben. De zaktijden van de krant zijn sinds een week vervroegd, van 13.30 naar 12.00 uur. Ze hadden dus zo’n tweeënhalf uur om een pak papier te lezen, te wegen, te bespreken, te kiezen, en een stuk te tikken.

Dat zoiets met gewoon nieuws lukt, is eigenlijk al wonderbaarlijk.

Maar de complicatie is dat ze een ‘analyse’ moesten leveren. Het idee daarachter is de overtuiging dat iedereen het nieuws toch al kent tegen de tijd dat de krant om 16.00 uur in de kiosk ligt, en dat die dus meer moet bieden: duiding.

Waarom kozen ze daarbij nu juist voor de PvdA?

Omdat de uitkomsten voor de PvdA echt opvallend waren, zegt Van der Walle: „Op economische groei scoort de PvdA het slechtst – zowel in het rapport als in de toelichting door het CPB wordt dat expliciet genoemd.”

Op zich is dat voldoende rechtvaardiging om het stuk met die partij te beginnen, dat lijkt mij ook.

Maar zoiets kun je ook nog ‘gewoon’ als nieuws opschrijven. Dus waarom werd het een analyse?

Van der Walle: „Natuurlijk heeft een apart nieuwsstuk met een aparte analyse onze voorkeur, maar dat bleek qua tijd en ruimte niet mogelijk. Dan kan je alleen nieuws melden, maar de meerwaarde daarvan is aan het eind van de middag voor veel lezers gering. Dan lijkt kiezen voor een duidende invalshoek met alle nuances een beter alternatief. Die staan er ook in: op lange termijn is de hervorming die de PvdA voorstaat juist wel positief.”

Hij wijst er ook op – en ik kan dat bevestigen – dat de krant soms juist precies het tegenovergestelde verwijt krijgt, namelijk dat die te links is of juist te lief voor de PvdA.

Toch hebben de lezers die bezwaar maakten tegen deze aanpak wel een punt, vind ik, even los van hun boude kwalificaties.

Allereerst: de score van de PvdA op economische groei werd in de analyse zelf inderdaad nogal genuanceerd. Meteen in de tweede alinea zegt CPB-directeur Teulings: „Op de langere termijn is het effect [van de PvdA-plannen] juist positief.” Maar als dat zo is, waarom dan toch over de volle breedte van de krant openen met ‘slecht nieuws’?

Voorts, door dat slechte nieuws al in de eerste zin te laten contrasteren met Samsoms succesvolle optreden in het ‘premierdebat’, werd de berichtgeving over de nieuwe cijfers direct gepolitiseerd. Duim omhoog, duim omlaag – voor Samsom.

Maar waarom dan niet ook gemeld dat Rutte in dat tv-debat ontkende het eigen risico in de zorg te willen verhogen, wat haaks staat op de doorrekening van zijn programma? Of dat de PVV haar verkiezingsthema – Nederland uit de euro – niet heeft laten doorrekenen?

Ten slotte vind ik het merkwaardig dat er kennelijk geen tijd was voor nieuws met duiding, maar wel voor een analyse, die toch wat meer denkwerk en uitzoeken vergt. Kan dat zo snel? Een „duidende invalshoek” kiezen voor nieuws, zoals Van der Walle zegt, is een goed idee, maar nog geen analyse. Het grootste deel van het artikel, na die politieke aanhef over Samsom, was dan ook feitelijk en informatief.

Sommige lezers die mij schrijven hebben toch al moeite met de talrijke ‘nieuwsanalyses’ die de krant op de voorpagina brengt. Zij zien die als een mengeling van feiten en meningen waar ze soms „zelf het nieuws uit moeten destilleren”. Je kan natuurlijk ook denken: dan zijn het misschien geen geslaagde analyses. Want een scherpe analyse kan best op de voorpagina – als maar duidelijk is waar het nieuws ophoudt en het analyseren begint.

Hoe deden andere kranten dit?

Het Parool opende die maandag met de conclusie dat de werkloosheid in alle coalities zal toenemen. Het opinieblad Elsevier koos op de site om 10.31 uur ook voor de PvdA-invalshoek (CPB: PvdA schaadt groeit, VVD zorgt voor banen). De meeste ochtendkranten, die veel meer tijd hadden, kwamen met duidende overzichtskoppen. Behalve De Telegraaf, die knalhard kopte: SP kost banen.

Stellinga en Van der Walle produceerden dinsdag nog twee stevige, knappe pagina’s met stukken over tien partijen (Elke partij kan wel iets moois uit de cijfers halen, 28 augustus). Opvallende laatste zin van het stuk over de PvdA die dag: „Dat heeft in de CPB-modellen een negatief effect op de economie, maar is voor de PvdA een bewuste keuze: uitkeringen blijven op peil en de ontslagbescherming [blijft] in stand.”

Een bewuste keuze, dus.

Maar lijkt Samsom dan nog wel „een verliezer”?