Weer gaat het tv-debat over ‘leugens’ Rutte

Nieuwsanalyse

De verkiezingscampagne krijgt Amerikaanse trekjes, met harde verwijten en beschuldigingen over en weer.

Premier Mark Rutte beleefde gisteren een slechte avond. Hij werd voor de derde keer in twee verkiezingsdebatten voor leugenaar uitgemaakt. Nu was het PvdA-leider Diederik Samsom die hem voor bijna 1,3 miljoen kijkers in het tv-programma Knevel & Van den Brink beschuldigde: „Nu doet u het weer, mijnheer Rutte, nu doet u het weer. Wij mogen van mening verschillen, maar mensen moeten ervan uit kunnen gaan dat wij de waarheid vertellen. [...] Leg uw eigen programma uit, en verspreid geen leugens over dat van anderen.”

Rutte was zichtbaar uit zijn evenwicht gebracht. En hoewel hij het voorval achteraf wegwuifde, kan de VVD-leider niet tevreden zijn met deze ontwikkeling. Vooral omdat de verzamelde media na afloop massaal op het thema doorgingen. Hoe voelde het voor de premier dat hij nu alweer voor leugenaar was uitgemaakt? Maakte hij zich daar zorgen over? De beschuldigingen tegen de premier beheersen het nieuws. Afgelopen zondag al zeiden SP-leider Emile Roemer en PVV-leider Geert Wilders dat Rutte liegt. De premier is de enige politiek leider in deze campagne die daar door zijn tegenstanders zo expliciet van wordt beticht.

Zo krijgt de campagne trekjes van de verkiezingsstrijd in de VS, waar beschuldigingen over leugens over en weer een belangrijk thema zijn.

Waar ging de ruzie over? Rutte verweet Samsom dat de PvdA belastingen voor bedrijven wil verhogen, slecht voor de staatsfinanciën is en de economie doet krimpen. Samsom antwoordde dat de VVD bedrijven zwaarder belast, in 2017 op een hogere staatsschuld uitkomt dan de PvdA, en dat bij de sociaal-democraten de economie niet krimpt, maar minder snel groeit dan bij de VVD.

Rutte had nauwelijks weerwoord op de aanval van Samsom. Maar wat zegt het Centraal Planbureau, waar beiden naar verwezen? Onder de PvdA krimpt de economie volgens het planbureau niet, volgens het CPB verzwaart de VVD lasten van bedrijven in 2017 meer dan de PvdA. De staatsschuld als percentage van het bruto binnenlands product is bij de PvdA in 2017 0,1 procentpunt hoger dan bij de VVD. Maar Samsom kwam in het debat bewust met cijfers over de absolute staatsschuld, die bij de PvdA lager is omdat met zijn plannen de economie minder hard groeit dan bij de VVD. Veel kijkers wezen Samsom aan als winnaar.

Veel ogen waren op SP-leider Roemer gericht. Die had na het premiersdebat van RTL4 slechte kritieken gekregen, en beloofde aan het begin van het debat „te knallen”. Zelf was hij na afloop tevreden. Dat gevoel werd niet algemeen gedeeld. Roemer leek te worstelen met zijn zelfvertrouwen, wat tot een aarzelend optreden leidde.

Zo gaan beide koplopers in de peilingen met zorgen de laatste twee weken van de campagne in: Rutte moet voorzichtiger zijn met zijn beweringen. Opponenten zullen elke kans aangrijpen het beeld te bevestigen dat hij maar wat zegt. Roemer strijdt tegen de indruk dat hij niet tegen de druk van de campagne en de debatten is opgewassen.