Zomerlezen

Philip Zimbardo: Het Lucifer Effect.

Lemniscaat, 2010. 684 blz., € 19,50. Vertaling Rein Gerritsen en Pleun van Vliet.

Meestal lees je in populair-wetenschappelijke boeken alleen over de resultaten van sociaal-psychologische experimenten. Hooguit een beetje hoe ze zijn uitgevoerd. Maar hoe de vriendin van de onderzoeker zich voelde over het experiment – lees je dat ooit? Ja, in Het Lucifer Effect, het boek dat Philip Zimbardo schreef over een van de beroemdste experimenten uit de geschiedenis van de psychologie, het Stanford Prison Experiment.

Daarin zette hij een stel willekeurige studenten bij elkaar, sommigen als ‘bewakers’, anderen als ‘gevangenen’. Op een zondag werden de gevangenen ‘gearresteerd’. De donderdag erop kwam Zimbardo’s vriendin voor het eerst in de ‘gevangenis’ kijken. In het boek beschrijft ze hoe misselijk en boos en bang ze was toen ze de deelnemers aan het toen al uit de hand gelopen onderzoek zag. De gevangenen hadden papieren zakken over hun hoofd en waren aan elkaar vastgeketend. Zimbardo begreep eerst niet waarom zijn vriendin het niet razend interessant vond. Ze kregen ruzie. De dag erna beëindigde hij het experiment.

Zimbardo werd dus zelf onderdeel van zijn experiment en hij speelde geen mooie rol. In dit boek gaat hij door het stof en vergelijkt hij ‘zijn’ gevangenis met de misstanden in Abu Ghraib. Opdat we ervan leren, over de macht van de situatie.

Ellen de Bruin