Waarom slaan vogels soms te pletter?

Lezer Deirdre Dempsey las een keer „over een zwerm vogels die zich te pletter vloog tegen de gevels van huizen in een stadje in de VS nadat ze ’s nachts opgeschrikt waren door een explosie”. Waarom? En gebeurt dat ook wel eens in Nederland?

Waarschijnlijk wordt hier gedoeld op de gebeurtenissen tijdens de jaarwisseling 2010/2011 in Beebe, Arkansas. „De straten lagen toen bezaaid met duizenden dode epauletspreeuwen”, zegt Kees Moeliker, conservator van het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam. „Men dacht dat het bijbelse einde der tijden was aangebroken.” Maar volgens Moeliker, die zich in ‘kamikazevogels’ heeft verdiept, was er niet zoveel aan de hand.

Vogels vallen niet zomaar dood uit de lucht, ze kunnen zich te pletter vliegen als ze gedesoriënteerd raken. Epauletspreeuwen slapen gezamenlijk in groepen van vele honderdduizenden tot miljoenen exemplaren en bij Beebe is zo’n zwerm door vuurwerk verstoord en in paniek gaan vliegen. „Een deel is in plaats van omhoog naar beneden gevlogen en te hard geland”, zegt Moeliker. De paar duizend dodelijke slachtoffers die daarbij vielen, noemt de conservator „minimaal” in verhouding tot de totale zwermgrootte.

Volgens Marieke Dijksman van de Vogelbescherming gaat het om incidenten, die meestal het gevolg zijn van stressvolle gebeurtenissen, zoals vuurwerk, bliksem, hagelbuien of de plotselinge verschijning van een roofvogel. „Het valt op omdat het bizar nieuws is”, zegt ze.

Zoiets als in Beebe is in Nederland ook eens voorgekomen, in Gorinchem. Daar werden op 1 januari 2009 zeshonderd dode spreeuwen gevonden. Ook daarbij, zegt Moeliker, ging het om vogels die door vuurwerk werden verstoord.

Dat vogels niet van vuurwerk houden, is duidelijk. Biologen van de Universiteit van Amsterdam publiceerden hierover in 2011 onderzoek, gedaan met radars van het KNMI en de luchtmacht. Daaruit bleek dat tienduizenden watervogels enkele minuten na de jaarwisseling op de vlucht slaan. De drukte in de lucht houdt drie kwartier aan en pas rond half twee keert de rust weer terug.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl