Kastelentaks

Kasteel Renswoude wil in het Utrechtse dorp Kamerik de dertiende penning weer gaan heffen, een middeleeuwse feodale belasting. Ik stel voor om dan ook het ius primae noctis nieuw leven in te blazen, het recht van de eerste nacht, waarmee landheren aanspraak konden maken op de maagdelijkheid van de dochters van hun pachters.

In Groot-Brittannië is ooit een verkiezing gehouden van de meest bizarre archaïsche wetten. Op plaats tien: ‘Het is legaal een Schot binnen de oude muren van de stad York te vermoorden, maar alleen als hij pijl en boog bij zich draagt.’

De dertiende penning lijkt me van dezelfde orde. In 2015 komt die vervlogen belasting officieel te vervallen, maar ja, het kasteel is toe aan restauratie, dus konden de aanslagen van soms wel tienduizenden euro’s nog snel even de deur uit.

De kasteelbaronnen reageren niet in de media. Ze verschansen zich achter een slotgracht van juristen met persverklaringen. Kamerik zelf heeft een belangenvereniging opgericht, maar als ik daar het nummer van bel, staat een oudere man me te woord: „Ach meneer… we zijn hier allemaal zo móé van…” Hij overlegt even met z’n vrouw, maar nee, ze willen niks zeggen.

Maandagavond is er een bewonersbijeenkomst. Achter gesloten deuren.

Kamerik. Een dorp met een ophaalbrug. Een Plus-supermarkt met voor de ingang een Oost-Europeaan met accordeon. Een hervormde kerk. Witgepleisterde huizen en negentiende-eeuwse boerderijen langs een lange vaart. „Een weggetje uit de dagen van kaasboeren en steenbakkers”, zoals Koos van Zomeren het ergens beschrijft.

Een klein stukje van de snelweg af waan je je een eeuw terug in de tijd. Ik wandel langs strak gesnoeide tuinen. Ergens liggen pompoenen in een mandje naast een geldkistje. Te koop. De opbrengst gaat naar Afrikaanse kindjes. In het dorpscafé val ik onmiddellijk op als vreemdeling.

Niemand wil praten, wat de indruk versterkt van een kleine, eenvoudige gemeenschap die zwoegt onder het juk van arrogante kasteelheren.

De uitkomst van de bewonersbijeenkomst: de Land- en Tuinbouw Organisatie en de Stichting Dertiende Penning roepen gedupeerden op om niet te betalen. Ze spannen een proefproces aan. Dinsdag kregen ook bewoners uit de overkoepelende gemeente Woerden aanslagen voor die dertiende penning. Het gemeentebestuur sloot zich meteen aan bij het protest. Wethouder Loes Ypma (kandidaat nr. 28 op de PvdA-lijst) reageert verontwaardigd in het AD: „Deze kastelentaks is niet van deze tijd (...) het is uitbuiting van de kleine man door de landadel!”

De feodale relicten en sentimenten leven nog voort, aan beide kanten. In plaats van boeren die met geheven hooivorken de kasteelmuren bestormen is er nu een papieren gevecht tussen belangenverenigingen en advocatenkantoren.

Wel saaier. Zeker als beide kampen potdicht zitten, uit nukkigheid of uit angst voor juridisch onhandige uitspraken. Het blijft stil aan die weggetjes uit de dagen van kaasboeren en steenbakkers.