Waarom noemen we het een 'keizersnede'?

De zus van Jeanine de Bruyn (25) uit Amsterdam is zeven maanden zwanger. Babypraat is aan de orde van de dag. Luiers, rammelaars, onesies. Ook het woord ‘keizersnede’ kwam voorbij. „Waar komt dat eigenlijk vandaan? En wat is er zo keizerlijk aan?”

De keizersnede is misschien wel de meest uitgevoerde ingreep ter wereld. Ook het woord is niet uniek voor het Nederlands. In het Duits is het een Kaiserschnitt, de Fransen noemen het een césarienne en in het Engels spreekt men van een caesarian section (of, zoals je het ook wel op televisie hoort: een c-section). Maar waarom heet het zo?

„Het meest gehoorde verhaal? Dat van Julius Caesar natuurlijk”, zegt Andreas Thurkow. Hij is gynaecoloog in Amsterdam en voerde door de jaren heen meer dan duizend keizersneden uit. „Caesar zou volgens de overlevering op die manier ter wereld gekomen zijn en daar is die ingreep naar vernoemd.”

Die stelling wordt onderstreept door etymoloog Nicoline van der Sijs: de Latijnse term sectio caesare is op die manier ontstaan.

Volgens historicus René van Royen van de Universiteit van Amsterdam ging het precies andersom. „De ingreep is niet naar hem vernoemd, Caesar is naar de keizersnede vernoemd.” Het Latijnse werkwoord voor snijden is caedere en caesus betekent dus opengesneden. „‘Caesar’ is dus van oorsprong een gewone bijnaam voor iemand die met de keizersnede is geboren.” Een bijnaam die Julius Caesar ook kreeg. Na zijn dood werd het de titel van alle volgende ‘imperators’ van het Romeinse Rijk en werd de moderne betekenis van het woord ‘keizer’ geboren.

Overigens wordt betwist of Julius Caesar daadwerkelijk met een keizersnede ter wereld is gebracht. Zijn moeder zou de geboorte van haar keizerlijke zoon namelijk hebben overleefd. Gynaecoloog Thurkow: „Tot de negentiende eeuw werd een keizersnede alleen uitgevoerd bij net overleden hoogzwangere vrouwen, om de baby te redden. Een vrouw in de Oudheid zou de ingreep niet hebben overleefd.”

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl