Patiënt veiliger in ziekenhuis, als de leiding maar het goede voorbeeld geeft

Patiënt veiliger in ziekenhuis als de leiding het goede voorbeeld geeft. Foto NRC / Bas Czerwinski Patiënt veiliger in ziekenhuis als de leiding het goede voorbeeld geeft. Foto NRC / Bas Czerwinski

Verpleegkundigen laten patiënten minder vaak vallen, dienen minder vaak verkeerde medicijnen toe en wassen vaker hun handen als de leiding op afdelingen hamert op patiëntveiligheid én zelf het goede voorbeeld geeft. Dit blijkt uit nieuw onderzoek.

Bart Dierynck, onderzoeker aan de universiteit van Tilburg, en zijn co-auteurs bevroegen ruim vijfhonderd verpleegkundigen en hun leiding hierover. De verpleegkundigen zeiden de veiligheidsregels nauwkeuriger op te volgen als de leiding ‘doet wat ze zegt’. Ook voelen ze zich dan veiliger om fouten toe te geven en te bespreken. Beide factoren hebben een positief effect op de patiëntveiligheid van de afdeling.

Dieryncks onderzoek vond plaats in Belgische ziekenhuizen, maar volgens hem zijn de resultaten ook van toepassing op Nederlandse ziekenhuizen. De resultaten worden binnenkort gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Applied Psychology. Elk jaar overlijden in Nederland zo’n tweeduizend patiënten na een medische fout.

‘De casus VUmc is dus hoe het niet moet’

Het onderzoek is temeer interessant omdat het VUmc in Amsterdam vorige week in opspraak raakte doordat het bestuur een ‘klokkenluider’ ontsloeg die extern had geklaagd over gebrekkige patiëntveiligheid. Dierynck:

“Een mooie casus, want je zag – op afstand – precies hoe het niet moet verlopen. De leiding zégt dat ze patiëntveiligheid belangrijk vindt, maar ontslaat vervolgens de mensen die fouten aankaarten.”

‘Opgelopen infectie hoeft niet ernstiger te zijn dan doorligwond’

Het effect van een hoofdverpleegkundige die ‘doet wat hij zegt’ is moeilijk in harde percentages uit te drukken, zegt Dierynck, omdat het wegen van onveiligheid lastig is: is ‘uit bed vallen’ ernstiger dan verkeerde medicatie krijgen? Een opgelopen infectie (via vieze handen) hoeft niet ernstiger te zijn dan een verwaarloosde doorligwond (wat in het onderzoek ook telt als onveilig).

In het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis was die besmetting wel fataal. Daar raakten vorig jaar ruim honderd zwakke patiënten besmet met de multiresistente klebsiellabacterie Oxa-48, omdat het personeel de handen niet vaak genoeg waste. Drie patiënten overleden onnodig. De microbiologen verzuimden de epidemie te melden bij de leiding.

‘Ziekenhuizen moeten investeren in leiderschapsontwikkeling’

Ziekenhuizen investeren volgens Dierynck honderdduizenden euro’s in computersystemen waar verpleging en artsen elke handeling in kunnen opslaan, inclusief gemaakte fouten.

“Maar die systemen zijn geen oplossing voor verpleegkundigen die bang zijn om fouten te rapporteren uit angst voor negatieve gevolgen zoals ontslag. Ziekenhuizen moeten ook investeren in leiderschapsontwikkeling van de hoofdverpleegkundigen. Dat is effectiever en goedkoper dan een computersysteem.”