'Hoodies' moeten hun lot zelf in handen nemen

Ill Manors. Regie: Ben Drew. Met: Riz Ahmed, Anouska Mond, Ed Skrein, Mem Ferda, Natalie Press. In: 5 bioscopen.***

„Wij zijn het product van onze omgeving”, staat op het affiche van de Britse gangsterfilm Ill Manors. Een uiterst deprimerende omgeving: de film speelt zich af in Forest Gate, een achtergestelde wijk in Oost-Londen. Zo’n setting is bekend uit vele andere Britse films in de sociaal-realistische traditie van Ken Loach en Mike Leigh. Verpauperde torenflats, dealers, crackhoertjes en licht ontvlambare gangsters zijn bijna een cliché. Ill Manors schetst een animale wereld, waar het recht van de sterkste geldt en een mensenleven niet telt. De opgefokte hoofdpersonen staan veelal stijf van de coke en maken deel uit van een bende waarin gehoorzaamheid aan de leider vooropstaat.

In het Verenigd Koninkrijk heeft de film wat stof doen opwaaien. Ill Manors is het regiedebuut van rapper Plan B, gemaakt onder zijn echte naam Ben Drew. De titel verwijst naar zijn gelijknamige lied dat door de Britse krant The Guardian werd uitgeroepen tot „beste protestsong in jaren”. Die rap ging over de rellen die Londen en andere steden een jaar geleden teisterden. Daarbij plunderden duizenden jongeren winkels en staken auto’s en huizen in brand.

Hoewel wat op de achtergrond geraakt door de euforie over het liefdesfeest van de Olympische Spelen – in Ill Manors zie je soms in de verte een stadion in aanbouw – worden de oorzaken van deze rellen nog steeds fel bediscussieerd. Sociale uitsluiting, crisis, jeugdwerkloosheid en de groeiende kloof tussen arm en rijk zijn factoren die links benadrukt. Rechts maakt zich vooral zorgen over een generatie amorele en apolitieke hedonisten die om het minste geringste lekker willen matten of politietje pesten. Als de erven-Loach in het filmhuis ruwweg voor de linkse, sympathiserende variant kiezen, overheerst in de commerciële bioscoop ‘rechtse’ morele paniek. Hoodies zijn namelijk interessante schurken: ‘hoodie horror’ werd recentelijk onder meer uitgemolken in Harry Brown – met Michael Cain als bejaarde wreker – Eden Lake, The Disappeared, Summer Scars, Outlaw en Heartless. Alleen in de sf-actiefilm Attack the Block komen de hoodies er goed af, omdat de aliens nog gemener zijn.

Op zich niets nieuws: golven morele paniek en ontaarde jeugd waren er vaker, of het nu om nozems, revolutionairen of punks ging. En filmmakers die het voor ze opnamen. Dat leek ook het geval bij Plan B, die in zijn rapversie de oorzaak van de rellen bij politiek en samenleving zocht. Maar (linkse) critici die hoopten dat Ill Manors eveneens een stevig statement zou maken over het ‘Broken Britain’ van Torypremier David Cameron, kwamen bedrogen uit.

Ill Manors laat systematisch de vicieuze cirkel zien waarin de bewoners van deze probleemwijk vastzitten. De hoofdpersonen zijn zich bewust van hun afkomst en praten er onderling over: afgestaan als baby of kind door verslaafde en mishandelende ouders, opgegroeid voor galg en rad in onderbezette opvangtehuizen. Dus raken ze vroeg of laat op hetzelfde pad als hun ouders. Ze slaan erop los, belanden in bendes, gaan drugs dealen. En hun kinderen komen dus ook weer in zo’n treurig milieu terecht. Valt eraan te ontsnappen? Verrassend genoeg, gezien de filmposter en de protestsongs, wijst Ben Drew niet met de vinger naar Cameron, rechts, sociale werkers, de staat of het systeem. De verantwoordelijkheid voor hun leven ligt bij de bewoners van de achterstandswijk zelf: zij moeten de vicieuze cirkel doorbreken. Drew zelf bewees dat het kan, door voor muziek en niet voor misdaad te kiezen.

Als scenarist en regisseur schiet Ben Drew nog iets tekort, vooral door het overvolle scenario. Dat neemt thematisch te veel hooi op de vork, heeft een overmaat aan verhaallijnen en weet gangsterclichés niet te omzeilen. In stijl doet Ill Manors soms denken aan de gangsterfilms van Guy Ritchie: slowmotion, staccato-montage. Toch is er veel wat wel goed lukt. De amateuracteurs spelen sterk, de dialogen vol slang zijn uiterst levendig en de mistroostige couleur locale is prima getroffen. Ill Manors is op zijn sterkst als Ben Drew zijn liedjes in videoclipachtige intermezzi het woord laat doen. Dan is er een sociaal bewogen rapper aan het woord die weet dat zijn krachtige teksten het beeld versterken.

André Waardenburg