Hoe minder Europa, hoe beter de cijfers

De eurocrisis hakt erin. Beursgenoteerde multinationals zagen in zes maanden een vijfde van hun netto winst verdampen.

Niek Hoek, bestuursvoorzitter van Delta Lloyd moest begin deze maand bijna een verdrievoudiging aankondigen van het netto verlies van zijn verzekeringsconcern. Hij noemde daarbij als eerste omstandigheid de „turbulente marktomgeving met veel onzekerheid over de mondiale economie en vooral over de stabiliteit binnen de eurozone”. Een mond vol.

Peter Voser, de Zwitserse topman van energieconcern Shell repte bij de publicatie van een forse winstdaling van „volatiele tijden”. Philips-president Frans van Houten was in zijn presentatie voor analisten aanzienlijk concreter: „De wereldeconomie staat er zwakker voor dan drie maanden geleden, vooral in Europa.”

De grote bazen van het Nederlandse bedrijfsleven kozen in de voorbije weken bij de presentatie van hun interim-resultaten hun woorden met zorg. Maar hun boodschap was over de hele linie duidelijk – of ze nu winstgroei lieten zien of in de rode cijfers waren beland. Alle hens aan dek, er is crisis! De meest gekozen bijvoeglijke naamwoorden om dat te illustreren: volatiel, onzeker, lastig en – cliché – uitdagend.

De aanhoudende crisissfeer, vooral in Europa, leidt per saldo tot een somber beeld van de grote Nederlandse multinationals. De grote bedrijven op de Amsterdamse beurs* zagen in de eerste helft van 2012 hun gezamenlijke omzet weliswaar stijgen – met ruim 9 procent tot ruim 378 miljard euro – maar de winstgevendheid daalde fors. De cumulatieve netto winst daalde met ruim 22 procent tot 18,1 miljard euro. Van de veertig onderzochte concerns uit de AEX- en Midkapindex liet een meerderheid van 23 bedrijven een winstdaling zien – waarbij er drie in de rode cijfers raakten of bleven.

Een analyse van alle zomerrapporten leert dat een drietal factoren bij vrijwel alle bedrijven tot problemen leidt: de aanhoudende economisch crisis in Europa, de stijging van grondstofprijzen en een trager tempo van de wereldhandel.

De economische malaise in Europa treft in de eerste plaats banken en dus ook de Nederlandse financiële instellingen. SNS Reaal leed ruim 130 miljoen euro verlies op haar vastgoedportefeuille. Delta Lloyd moest miljoenen verlies nemen omdat de verzekeraar last kreeg van de gedaalde rente. Bij ING daalde de winst met eenvijfde.

Dat was te verwachten. Maar ook bedrijven ver buiten de financiële sector voelen de gevolgen van de eurocrisis. Neem Nutreco. Het diervoederbedrijf uit Amersfoort doet het prima. De winst verdubbelde. Toch verkocht Nutreco minder veevoer in Spanje. Spaanse consumenten geven minder uit en kopen minder vlees. Minder vlees betekent minder runderen en minder veevoer.

Bij Vopak groeide de omzet keurig met 15 procent, maar het tankopslagbedrijf merkt wel dat de terminals minder gevuld zijn. Europese consumenten kopen minder auto’s. Dat leidt tot minder orders bij sommige grote autoproducenten. Als gevolg zijn er minder chemicaliën nodig. En die slaat Vopak op. Ook industriële toeleveranciers als Aalberts Industries merken dat de auto-industrie slechter draait.

Bouwbedrijven lijden het meest. Door de crisis groeit de Nederlandse economie nauwelijks en ligt de huizenmarkt stil. Ooit waardevolle grondposities zijn voor de beursgenoteerde bouwers BAM en Heijmans nu een blok aan het been.

Niet alle winst- en omzetdalingen zijn te wijten aan de crisis in de eurozone. De wereldeconomie vertraagt en dat merken multinationals. Luchtvaartmaatschappij Air France-KLM vervoert wereldwijd minder vracht, met als gevolg 1,2 miljard euro verlies. Minder wereldhandel leidt tot daling van de olie- en gasprijs; voor Shell een belangrijke oorzaak van zijn winstdaling van 20 procent.

Anders dan energiebronnen, stijgen de prijzen van andere grondstoffen: maïs, soja en graan – in het bijzonder na extreme droogte in de Amerikaanse graanstaten. Grootste slachtoffers in Nederland: supermarktconcern Ahold en de voedingsmiddelenfabrikanten Unilever en CSM.

Onder alle negatieve factoren, zijn er lichtpuntjes. Vrijwel alle Nederlandse multinationals zagen hun afzet in opkomende markten groeien, met name in Azië en Latijns-Amerika. Sommige bedrijven, zoals uitzender Randstad en verzekeraar Aegon, zien ook al herstel in de VS.

Voor beleggers zijn bedrijven die nog fors op Europa teren, kwetsbaar. De effectenafdeling van SNS Bank heeft er zelfs een nieuwe aandelencategorie voor bedacht: Europe Light, beursgenoteerde bedrijven met relatief weinig afhankelijkheid van de Europese markten. Laat moederbedrijf SNS Reaal, met zijn Spaanse vastgoedportefeuille daar zelf nou net niet toe behoren.